George Knight

Debat tussen links en rechts

Wat betekent opkomen voor de vrijheid van meningsuiting?

with 13 comments

gree

Afgelopen dagen leek het of heel Nederland brooddronken de vrijheid van meningsuiting omhelsde. Prima, er kan nooit genoeg vrijheid zijn om de macht te prikkelen, uit te dagen en ter discussie te stellen, maar wat houdt de vrijheid van meningsuiting nou eigenlijk concreet in? Want alle abstracties en mooie woorden over vrijheid tijdens alle solidariteitsbijeenkomsten op stadspleinen, in televisiestudio’s en krantenkolommen maken niet altijd inzichtelijk hoe het in de praktijk uitpakt. Twee voorbeelden proberen dat te verduidelijken.

Gisteren nam redacteur Dean Baquet van de New York Times na uitgebreide afweging het besluit om de cartoons van Charlie Hebdo niet te plaatsen. Hierop kwam kritiek -ook omdat andere Amerikaanse media de cartoons wel plaatsten- van ombudsvrouw (‘public editor’Margaret Sullivan van de Times. Ze vatte de overweging van Baquet om vooral moslimlezers niet voor het hoofd te stoten in een citaat samen: ‘We have a standard that is long held and that serves us well: that there is a line between gratuitous insult and satire. Most of these are gratuitous insult.’ En het alleen publiceren van de satire vond Baquet weer te mager.

Sullivan wijst in haar opiniestuk naar een tweet van journalist Glenn Greenwald die onderscheid maakt tussen het opkomen voor de vrijheid van meningsuiting en het verspreiden en zelfs omarmen van ideeën. Dat moet niet verward worden. Greenwald heeft die tweet vandaag uitgewerkt in een column voor The Intercept. Bekend is het aan Voltaire toegeschreven principe dat men tot het einde kan vechten voor de vrijheid van iemand om deze dat te laten zeggen waarmee men het niet eens is: ‘Je ne suis pas d’accord avec ce que vous dites, mais je me battrai jusqu’au bout pour que vous puissiez le dire. Dit zal voor velen aan de orde zijn als neo-nazi’s, extremistische moslims of radicale anti-abortus activisten in de publieke ruimte hun ideeën willen uiten. Men hoeft het met die ideeën niet eens te zijn om dat recht te helpen verdedigen. Men kan zelfs zeggen dat de vrijheid van meningsuiting maatschappelijk pas volle betekenis krijgt als burgers opkomen voor het recht van groeperingen waarmee men het inhoudelijk oneens is. Het maakt de pluriforme, open samenleving perfect.

Maar Greenwald schetst ook een nieuwe ontwikkeling, namelijk dat de vrijheid van meningsuiting uitgebreid wordt met het tonen van solidariteit met de gecensureerden en dat er geëist wordt dat men zelfs hun ideeën omarmt: ‘(..) to show “solidarity” with the murdered cartoonists, one should not merely condemn the attacks and defend the right of the cartoonists to publish, but should publish and even celebrate those cartoons.’ Dit gaat te ver, zoals het voorbeeld van neo-nazi’s, extremistische moslims en pro-Life activisten verduidelijkt.

Greenwald geeft een overzicht van ongelijkheid en onderdrukking van ideeën in het Westen. Da’s een realiteit, want media volgen doorgaans de dwang van de macht. Maar Greenwald wordt onzuiver en vermengt politiek activisme en principes van vrijheid door naar een evenwicht te zoeken dat er per publicatiebron nooit kan zijn. En zo politiek te vermengen met principes. Want ook als Charlie Hebdo uitsluitend islamkritische cartoons en stukken zou plaatsen, dan moet het dat onder de vrijheid van meningsuiting kunnen doen. Da’s ook vrijheid.

binnen

Een tweede voorbeeld dat worstelt met het verschil tussen theorie en praktijk is de steunbetuiging van de gemeente Binnenmaas en het zeggen op te komen voor het vrije woord en het weigeren van twee foto’s voor een tentoonstelling in het gemeentehuis. Het AD berichtte vandaag dat ‘Omdat ze als kwetsend ervaren kunnen worden’ twee foto’s van fotograaf Dirk Hardy zijn geweerd. Het betreft de tableau’s van Adolf Hitler en Jezus Christus uit de serie ‘Clay’ van zes werken dat gaat over beeldcultuur en propaganda. Als pas afgestudeerde van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie was Hardy uitgenodigd door de gemeente.

Hardy spreekt over censuur: ‘Ik ben met stomheid geslagen dat in Nederland de vrijheid van meningsuiting van kunstenaars wordt ingeperkt.’ De kwestie doet denken aan het weren van schilderijen van Ellen Vroegh in  het gemeentehuis in Huizen in 2010 waarvoor dezelfde argumenten werden gebruikt door de gemeente, want de bezoekers die om een paspoort kwamen zouden ‘ongevraagd geconfronteerd [kunnen worden] met een kunstwerk dat door sommigen als kwetsend ervaren kan worden.’ De twee voorbeelden leren dat een abstract idee over de vrijheid van meningsuiting anders, en makkelijker is dan de praktijk. Binnenmaas zegt op te komen voor een principe, maar interpreteert dat anders dan principiëlen van de gemeente verwachten.

Foto 1: Tweet van Gleen Greenwald.

Foto 2: Schermafbeelding van bericht ‘Steunbetuiging slachtoffers en nabestaanden terreurdaad Parijs’ van de gemeente Binnenmaas,

13 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Als rechters de uiterst beledigende tekeningen scharen onder de vrijheid van meningsuiting springt er bij mij een adertje. Dat distantieer ik me er van.

    Like

    reinejragolo

    9 januari 2015 at 21:17

  2. @reine
    Tja, maar wat is belediging? Het zich gekwetst voelen is persoonlijk, dus subjectief. Er si altijd wel iets waar iemand zich gekwetst over voelt. Op straffe van het verbod van alles kan dat uiteindelijk dus niet de norm zijn. Samenleven is schipperen, niet iedereen kan altijd het eigen gelijk afdwingen. Of de eigen fatsoensnorm anderen opleggen.

    Wat ik van religieus geïnspireerde mensen niet begrijp -en vooral van sommige radicale moslims- is dat ze zich zoveel menen aan te moeten trekken van wat niet-moslims doen en vinden. Een gelovige met een sterk geloof in de eigen God en de eigen geloofsgemeenschap laat een niet-gelovige toch niet tussen zichzelf en de eigen God komen. Ofwel, een sterk geloof kan die band toch niet verbreken? Ergo, hoe hovaardig is het wel niet van een gelovige om zelfs te menen in de naam van een God te kunnen opereren? Hoe kan een gelovige zich in de plaats van God stellen? Dat alles brengt me op het idee dat sommige zogenaamde gelovigen wat hun geloof betreft helemaal niet zo sterk in hun schoenen staan. Hun beroep erop oppervlakkig en niet van binnenuit is. De echte gelovigen uiteraard uitgezonderd die wel een hechte verticale band hebben.

    Is samenleven niet het aanvaarden van consensus? Rechters spreken zich volgens de wetgeving uit. Dus als een samenleving gaat voor pluriformiteit die ruimte geeft voor zoveel mogelijk uiteenlopende meningen, dan hebben rechters dat te volgen.

    Like

    George Knight

    9 januari 2015 at 21:38

  3. Is het nou nodig om een tekening te publiceren waarin M. met een boogje in zijn mond (spuit)poept?
    Ik kan dit niet anders zien dan sarren en tevens misbruik maken van het heilige recht van meningsuiting.

    Like

    reinejragolo

    9 januari 2015 at 22:24

  4. @reine
    Media moeten voor zichzelf beslissen wat ze aanvaardbaar achten. Het is denk ik een misverstand dat het ten volle gebruiken van de vrijheid van meningsuiting misbruik zou zijn. Waarom, en in de ogen van wie?

    Want nogmaals, als er maatschappelijke consensus bestaat over wat wel en niet kan onder de vrijheid van meningsuiting, dan verliest die vrijheid de kracht om de macht te prikkelen, uit te dagen en ter discussie te stellen. En wordt de vrijheid van meningsuiting machteloos. En bij voorbaat ingeperkt.

    Het opleggen van fatsoensnormen is onbruikbaar en achterhaald in een pluriforme maatschappij met 17 miljoen verschillende meningen.

    Like

    George Knight

    9 januari 2015 at 22:42

  5. We zullen zien hoe het zich ontwikkelt.
    Ik denk wel dat de inburgering van moslims in de Europese Gemeenschap een forse klap op loopt.
    Dankzij onze vrijheid van meningsuitng zonder fatsoen.

    Like

    reinejragolo

    9 januari 2015 at 23:01

  6. @reine
    Fatsoen is relatief. Ik weet niet zo zeker of de integratie van de Europese moslims geschaad wordt door de acties van de radicale moslims in Frankrijk. Het zou juist wel eens heel goed uit kunnen pakken. In die zin dat het kaf van het koren gescheiden wordt. En ook de moslims beseffen dat ze kunnen bewegen. De reactie van de samenlevingen zal belangrijk zijn. Essentieel is dat aan allen nogmaals goed uitgelegd wordt wat de rechtsstaat en de vrijheden inhouden. Iedereen dient zich daar aan te houden. Ook de macht. Laat die duidelijkheid een nieuwe start zijn. Met het recht dat allen overstijgt en richtlijnen geeft kunnen we goed verder. Met fatsoen niet omdat daar geen consensus over bestaat. Tussen generaties niet, tussen etnische groepen niet, tussen verschillende gezindten niet en tussen laag- en hoogopgeleiden niet.

    Like

    George Knight

    9 januari 2015 at 23:13

  7. Fatsoen à la russe:
    ‘Russian Orthodox activists rallied outside the French Embassy in Moscow with signs blaming this week’s massacre at the offices of Charlie Hebdo on the newspaper’s own practice of lampooning various religions — and on the French government for tolerating its satire.’
    http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-orthodox-activists-say-charlie-hebdo-shooting-was-just-punishment/514157.html

    Like

    George Knight

    9 januari 2015 at 23:40

  8. Een derde voorbeeld:

    Maurice Sinet, een Franse cartoonist kon vertrekken bij Charlie Hebdo vanwege het vermeende anti semitisme in een door hem getekende cartoon.

    His article and cartoons in the magazine Charlie Hebdo relating to Jean Sarkozy’s marriage to Jessica Sebaoun-Darty, the Jewish heiress, touched off a controversy, after journalist Claude Askolovitch described them as anti-Semitic.[3] The magazine’s editor, Philippe Val, ordered Siné to write a letter of apology or face termination. The cartoonist said he would rather “cut his own balls off”, and was promptly fired.[4] Both sides subsequently filed lawsuits, and in December 2010, Siné won a 40,000-euro court judgment against his former publisher for wrongful termination.[5]

    jan

    Like

    Jan

    10 januari 2015 at 01:18

  9. @Jan
    Ja, een raar geval dat van Siné waar Greenwald, maar ook Tariq Ramadan de laatste dagen aan gerefereerd heeft. Uit boze eigenwijsheid begon Siné zijn eigen blad, nu Siné Mensuel. De vriendschappen met Charlie Hebdo -maar niet met Philippe Val die ervan beschuldigd wordt een FN-sympathisant te zijn geworden- zijn nog hecht, dus wie weet kunnen de bladen in de toekomst samengaan nu de nood aan de man is.
    http://www.sinemensuel.com

    Like

    George Knight

    10 januari 2015 at 01:30

  10. Is er ook een bovengrens aan de vrijheid van meningsuiting? Zoals ook andere individuele vrijheden zijn begrensd, fysiek of moreel? We leven nu eenmaal niet meer achter de maan, zoals in de vorige eeuw.

    Like

    Blewbird

    10 januari 2015 at 16:22

  11. @Blewbird
    Een bovengrens? Leg uit.

    Like

    George Knight

    10 januari 2015 at 19:13

  12. […] zich verplicht te voelen alle ideeën te omarmen. Dat is een correcte interpretatie die ik eerder hier  uitwerkte. Ik heb de FB-pagina ‪#‎Nietmijnislam […]

    Like

  13. […] Eerder schreef ik over deze kwestie: ‘De kwestie doet denken aan het weren van schilderijen van Ellen Vroegh in het gemeentehuis in Huizen in 2010 waarvoor dezelfde argumenten werden gebruikt door de gemeente, want de bezoekers die om een paspoort kwamen zouden ‘ongevraagd geconfronteerd [kunnen worden] met een kunstwerk dat door sommigen als kwetsend ervaren kan worden.’ (..) Binnenmaas zegt op te komen voor een principe, maar interpreteert dat anders dan principiëlen van de gemeente verwachten.’ Degenen die bij de gemeente Binnenmaas verantwoordelijk zijn voor het weren van de twee schilderijen lijken eerder te lijden aan wereldvreemdheid, onvoldoende kennis en begrip van de kunstwereld, selectieve verontwaardiging, angst niet rechtlijnig genoeg gevonden te worden en vooral: sociale onhandigheid. Is dat hetzelfde als bewuste censuur? […]

    Like


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: