George Knight

Debat tussen links en rechts

Gelukkig is hedendaagse kunst niet zelfgenoegzaam. Wie weet dat?

with 5 comments

M’n toevallig oog viel op een artikel over hedendaagse beeldende kunst, of liever gezegd de kloof tussen massa en elite van Willem Jan Hilderink voor Dagelijkse Standaard. De titel ‘Gelukkig is hedendaagse kunst niet belerend’ is ongelukkig. Die meent te zeggen dat het publiek zich niet de les laat lezen, maar da’s wat anders. Ik viel vooral over de volgende passage: ‘Wat pas echt wringt, wat echt vervreemdt, is de drang die kunstenaars voelen het klootjesvolk op te leiden, te confronteren, de maat te nemen, belachelijk te maken.’

Dit is een aanname die de auteur niet onderbouwt en die slechts voor 25% juist is. Het is klinkklare onzin dat kunstenaars de drang voelen om de burgers op te leiden, de maat te nemen of belachelijk te maken. Op hoeveel waarnemingen, uitspraken en kunstwerken baseert Hilderink dat? Het is wel juist dat kunstenaars de samenleving een spiegel voorhouden en burgers confronteren. Logisch, want da’s exact de functie van kunst.

Eigenlijk is het precies omgekeerd aan wat Hilderink suggereert. Niet de kunstenaars maken het klootjesvolk belachelijk, maar het klootjesvolk -daartoe aangevoerd door politici van de VVD, gevolgd door die van de PVV en alle andere politici rond het Binnenhof- maken kunst en kunstenaars belachelijk. Met een moeilijk woord wordt dat dédain genoemd. Ofwel, de minachting, de neerbuigendheid en het gebrek aan respect dat de kunstenaars van delen van de samenleving krijgen. Vaak ook nog eens met een trap na.

Het is ten dele waar dat de hedendaagse beeldende kunst het contact met de massa verloren heeft. Hoewel dat wel meevalt voor wie de bezoekcijfers van de kunstmusea ziet en daar langs een oneindig schuifelende grijze golf moet slalommen. Maar het is waar dat de experimentele, grensverleggende kunsten het relatief slecht doen. Dat geldt overigens voor alle disciplines, ook voor dans, film, literatuur, muziek of theater.

Is dat erg? Ja en nee. Het is nu eenmaal een wetmatigheid dat minder behaagzieke kunsten op minder waardering en begrip kunnen rekenen bij het brede publiek. Da’s iets van alle tijden. Pas als kunstenaars de kloof groter en onoverbrugbaarder maken dan nodig is, dan doen ze iets fundamenteel verkeerd. Eerder niet.

Hilderink laat ongenoemd dat musea met educatieve programma’s moeite doen om ‘moeilijke‘ kunst aan het publiek uit te leggen. Het is niet zo dat kunstenaars of musea vanuit een arrogante houding kunst ‘droppen‘. Zo heeft Wim T. Schippers voor Museum Boijmans meer dan 500 vragen per video beantwoord over z’n pindakaasvloer. Iets waarin Hilderink geen kunst kan zien omdat hij het niet begrijpt. Toch de juiste manier om het publiek bij kunst te betrekken die op het eerste gezicht afstoot, vreemd is en onbegrijpelijk lijkt.

Hilderink gaat ook voorbij aan al die beeldende kunstenaars die in wijken, bij manifestaties, op beurzen of in hun atelier tijdens atelierroutes moeite doen om hun kunst telkens weer uit te leggen aan een breed publiek. Kunstenaars die daar ondergemiddeld mee verdienen en doorgaans lange uren maken. En, niet iedereen hoeft geïnteresseerd te zijn in hedendaagse (beeldende) kunst. Zoals ook niet iedereen geïnteresseerd is in voetbal, schaatsen, Big Brother of Dave Roelvink. Ook voor mij nu bekend door Hans Beerekamp. Laat dat zo blijven in de pluriforme Nederlandse samenleving. Gespeeld onbegrip over zowel het een als het ander is ongepast.

Advertenties

5 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Goed stuk! Ik heb een link gezet op http://www.boknet.nl

    Erik

    27 augustus 2014 at 10:26

  2. @G: dit soort uitspraken – van WJH – zijn natuurlijk nooit te onderbouwen, net zo min als het tegendeel, wat jij min of meer poogt te doen. (=Dit is een aanname die de auteur niet onderbouwt en die slechts voor 25% juist is.=). Dit type uitspraken zijn per definitie zwak niet alleen omdat ze generaliserend zijn maar ook omdat de betreffende groepen niet eenduidig zijn te definiëren . Wie is een kunstenaar? En wie worden bedoeld met ‘de burgers en/of klootjesvolk? En ben je er zo van overtuigt dat ‘kunstenaars(?)’ “De Samenleving’ een spiegel (willen) voorhouden?

    Ik geloof dat ik meer kunstenaars – en/of actief met kunst bezig zijnden – ken dan de gemiddelde Nederlander, maar ik zou geen van die uitspraken die jij aanhaalt voor mijn rekening willen nemen. Veel van de deze mensen bestrijden elkaar in hun ‘werkkring’ vanwege niet te geloven ego’s. Ze hebben vaak meer dédain voor elkaar dan de politiek of wie dan ook voor ‘de kunstenaar’ heeft. Het grootste gedeelte gaat echter gewoon zijn/haar eigen weg zonder zich door de politiek/maatschappij of anderen aangesproken te voelen of zelfs in de gaten te hebben dat minachting of gebrek aan respect in het spel is.

    Dat ze de maatschappij een spiegel willen voorhouden lijkt me gezien de karakters die ik ken niet aannemelijk. Dat lijkt me meer te passen bij een bepaalde opvatting over de functie van kunst die niet zo heel veel met kunst heeft te maken. De meesten willen gewoon hun ding doen en zijn bij mijn weten zelden of nooit helemaal tevreden met het resultaat.

    Ik ben er ook niet van overtuigt dat de hedendaagse beeldende kunst het contact met de massa heeft verloren. Natuurlijk zijn er niet veel open ateliers waar ‘Het Volk” zich kan vergapen aan het werk van “De Kunstenaar” zoals dat vroeger het geval was (hoewel dat bij ‘de Stier’ in A’foort heel goed mogelijk was.). Toch mogen de tegenwoordige open ateliers zich nog steeds verheugen in een vrij grote belangstelling van “Het Klootjesvolk”. En – zoals je denk ik wel weet – zijn er vrij veel initiatieven zoals de Kunst-Kijk-Route in Amersfoort die op bepaalde tijden van het jaar druk bezocht worden. Het niveau is bijzonder wisselend waardoor het ook interessant en soms confronterend is.

    Dat er weinig met kunst wordt verdient lijkt mij duidelijk. De meesten die ik ken moeten dan ook – meestal in deeltijd – werken op een kunstacademie of hogeschool voor beeldende vorming om een deels gegarandeerd inkomen te hebben. Daardoor zijn ze vaak minder met kunst bezig dan voor hun gevoel zou moeten. Dit is echter allemaal niets nieuws, maar zo oud als de weg naar Rome. Een door de staat – of in welke andere vorm dan ook – gesubsidieerde kunst benader ik dan ook altijd met een zeker wantrouwen.

    jackpastoor

    27 augustus 2014 at 12:08

  3. @Erik
    Dank je!

    @Jack
    Het is blijkbaar maar net in welke kringen je verkeert. De kunstenaars die ik ken zijn blijkbaar anders dan degene die jij kent. Daarom neem ik deze uitspraken voor m’n rekening en vind ook dat ik ze kan onderbouwen door m’n contacten met vele kunstenaars. Anders had ik het niet zo gezegd. Met dat een spiegel voorhouden verwees ik overigens naar een functie van kunst, niet zozeer naar de kunstenaars, hoewel ze uiteraard instrumenteel zijn bij deze functie.

    Het gaat erom over welk segment van de hedendaagse beeldende kunst we praten. Er is beeldende kunst en beeldende kunst. Ik had het over de minder behaagzieke, moeilijkere variant. Hoe we dat verder ook definiëren. De laatste variant heeft naar m’n idee het contact met de massa verloren. Of: het volk. Eigen marketing of die van galerie of museum helpt deels om het onder de aandacht te brengen, maar dan nog heeft dat ene segment het nog steeds lastiger dan dat andere segment. Er zijn trouwens genoeg tegenvoorbeelden die weer het omgekeerde bewijzen. Da’s voor een volgende keer.

    Je laatste zin begrijp ik niet. Heb je dat ook met de landbouw, de omroep, sport, religieuze organisaties (belastingvoordeel) of het bedrijfsleven? Dus dat gesubsidieerde tomaten en aardappelen, VPRO en Sinterklaas-journaal, een atleet die faciliteiten geniet van de overheid, Christelijke en islamitische organisaties of al die startende bedrijfjes in verzamelgebouwen met een zeker wantrouwen benaderd moeten worden? Of betreft je wantrouwen alleen hedendaagse kunst? Zegt dat dan iets over je houding jegens kunst/kunstenaars of overheidssubsidies?

    George Knight

    27 augustus 2014 at 18:20

  4. @G: interessant hoe we bij een min of meer zelfde groep mensen tot een ander kijk kunnen komen. In ieder geval lijkt het mij – voor mezelf – wel de moeite waar om te onderzoeken hoeveel projectie er in mijn waarneming mbt deze groep vrienden en kennissen zit. Ga ik werk van maken : -)

    Wat betreft mijn laatste zin kan ik in algemene zin kort zijn. Ja!
    Ik bedoel het betreft niet alleen de kunst.

    Ik zou denk ik een tijdelijke economische handreiking mbt de eerste levensbehoeften wel van harte ondersteunen, maar zou daarbij een uiterste inspanning tot zelfredzaamheid stimuleren.

    Religieuze organisaties en hun aanverwante verenigingen en activiteiten zouden wat mij betreft geen stuiver krijgen. En eventuele financiële ondersteuning aan het bedrijfsleven zouden in mijn optiek terugbetaald moeten worden zodra dit kan. Als de bedrijfssector geen toekomstperspectief meer heeft zou ik er ook zo min mogelijk en alleen maar tijdelijk geld in willen steken. Dat er zoveel geld naar sport gaat heb ik ook nooit begrepen en vind ik zelfs een beetje decadent en benader ik met meer dan een klein beetje wantrouwen. Wat mij betreft zou ik daar direct het mes inzetten of in ieder geval het geld (grotendeels) anders aanwenden door bijvoorbeeld de toegang tot musea vrij te maken.

    Ik heb overigens geen enkel wantrouwen naar de hedendaagse kunst, waarom zou ik? Mijn houding tov kunstenaars is over het algemeen meer dan een klein beetje positief omdat in ieder geval mijn vriendengroep wel degelijk buiten het gewone stramien valt zonder dat ze dit zelf in de gaten hebben. We hebben dan ook bijna altijd heerlijke – soms gelukkig nog steeds – verhitte discussies en zijn het zelden of nooit met elkaar eens en ik leer ook bijna altijd wat van ze. Vaak gewoon iets op het gebied van materialenkennis of productietechnieken en/of manieren om tegen ‘de(?)’ werkelijkheid aan te kijken

    Mijn wantrouwen betreft dus alleen maar de mensen die hun weg weten te vinden naar de grote subsidiepot en daarbij een mooi verhaal weten op te hangen. Dat ze dat willen doen is wat mij betreft uitstekend, alleen vind ik de allocatie van het geld niet het meest verstandig in tijden van grote financiële problemen die worden afgewenteld op minder draagkrachtige, meer kwetsbare en minder mondige burgers.

    Daarbij ben ik er op voorhand niet van overtuigd dat die wat jij noemt = de minder behaagzieke, moeilijkere variant = niet net zo behaagziek is als elke andere kunst en/of mens daar waar het erkenning (status) van werk en/of bepaalde groeperingen betreft.

    jackpastoor

    27 augustus 2014 at 21:26

  5. @Jack
    Je rechtlijnigheid kan ik goed volgen. En billijken. Wie opteert voor een kleinere overheid heeft een verdedigbaar standpunt. In de Nederlandse politiek komt het er alleen nooit van. Het CDA brengt steun voor de landbouw in, de VVD voor het bedrijfsleven, de PvdA voor de welzijnssector, D66 voor het onderwijs, zodat door uitruil er nooit een kleinere overheid ontstaat. Alleen cosmetisch in de publiciteit, maar nooit aan de onderhandelingstafel met de politieke rivalen. Maar wie dit consequent uitlegt en zou willen uitvoeren heeft een sterk punt.

    Ik zie kunstenaars die zichzelf in de vingers snijden door de moeilijke weg te volgen. Hoewel dat geen bewuste strategie is, maar een vanzelfsprekendheid die zo moet zijn. Die geen inhoudelijke, publicitaire en maatschappelijke concessies doen omdat ze dan niet meer de kunst kunnen maken die ze willen maken. Zonder dat verliezen ze zichzelf en hun roeping. Ik zie daar absoluut geen behaagziekte in. Ik zou ze zelf een lichte dosis daarvan bij tijd en wijle toewensen.

    George Knight

    27 augustus 2014 at 21:54


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: