George Knight

Debat tussen links en rechts

Incomplete verkenning over vermogensongelijkheid zet de toon

with 6 comments

Komedie om geld

Update 25 oktober 2014: FNV en de SP pleiten voor een hogere belasting op vermogens. De SP legt bij monde van kamerlid Farshad Bashir de grens bij 1 miljoen euro, aldus De Volkskrant. Waar de FNV de grens legt is vooralsnog onduidelijk. Het wil drie miljard euro aan extra vermogensheffing ophalen. Deze voorstellen zijn gebaseerd op het debat dat de Frans-Amerikaanse econoom Thomas Piketty heeft aangezwengeld. Maar Piketty denkt groter en wil vooral de hogere vermogens boven de 5 miljoen euro extra belasten. Het valt te vrezen dat SP en FNV vooral geld weg willen halen bij de hogere middenvermogens en geen grip krijgen op de hoogvermogenden. Politieke symboliek die strandt in halfhartigheid. Zie bij reacties voor rekenvoorbeeld. 

Het rapport van de WRR over economische ongelijkheid en een antwoord daarop van de PvdA-kamerleden Henk Nijboer en Ed Groot liggen me zwaar op de maag. Vooral waar het over de vermogensongelijkheid gaat. Bas van Bavel zet dat in een hoofdstuk 4 van het rapport op een rijtje: ‘Nederland is het land van de gelijkheid, de nivellering en de afroming door hoge belastingen. Een egalitair land bij uitstek, zo wil de beeldvorming. Dit beeld is wellicht juist voor de inkomensongelijkheid. Die ligt nog steeds onder het gemiddelde van de oeso-landen (zie hoofdstuk 1). Maar voor de vermogensverdeling, de andere dimensie van economische ongelijkheid, is dit beeld van gelijkheid zeker niet juist, zo wil ik in deze bijdrage laten zien.’

Opvallend voor de toon van Van Bavel is de dubbele betekenis van het woord ‘juist’ dat zowel ‘kloppend’ als ‘rechtvaardig’ betekent. Ik wil best meegaan in Van Bavels betoog dat verontwaardiging naar binnen smokkelt, maar begrijp de onderbouwing niet. Hoe hangen woningbezit, financieel vermogen en pensioenopbouw nou samen? En hoe is dat over leeftijdsgroepen verdeeld? En wat is eigenlijk het specifieke probleem van de ‘niet juiste’ ongelijkheid in de vermogensdeling? Van Bavel geeft toe het niet te weten -veel is giswerk– maar claimt toch met z’n bijdrage een totaalplaatje te laten zien. Op z’n minst verwarrend en op z’n hoogst misleidend.

Beide PvdA’ers Nijboer en Groot gebruiken in hun artikel ‘Lagere lasten op arbeid, grotere vermogens meer vragen’ het hoofdstuk van Van Bavel als onderbouwing voor hun voorstellen. Maar zoals gezegd, Bas van Bavel geeft geen goede onderbouwing over de vermogensongelijkheid, zodat de voorstellen van Nijboer en Groot op hun beurt in de lucht komen te hangen. En die voorstellen liegen er niet om. De sociaal-democraten verwijzen naar hun verkiezingsprogramma en bepleiten ‘een progressieve belasting van 40 procent op rendementen op vermogens boven de 125 duizend euro.’ Wie weet is het een goed idee, maar opnieuw, naar welke onrecht en ongelijkheid die rechtgetrokken moeten worden het nou precies verwijst blijft onduidelijk.

De verkenning van Van Bavel en de voorstellen van de PvdA’ers zijn niet vergeefs. Ze sluiten aan bij denken over inkomensongelijkheid en de verhouding tussen inkomen en vermogen. Volgens Thomas Piketty blijft de groei van arbeid structureel achter bij de groei van vermogen. Hoewel er kritiek is op de onderbouwing van Piketty’s data en z’n wegmoffelen van de veelverdieners in bedrijven die met hun arbeid veel vermogenden passeren. Binnen de Nederlandse verhoudingen zijn de beschietingen van Nijboer en Groot pogingen om de balans iets te verschuiven. Samen met lagere lasten op arbeid, het aanpakken van belastingconstructies in Nederland en de stop op staatssubsidies aan woningen en pensioenen is dat een zinnig debat. Maar om in het midden uit te kunnen komen lopen zowel Van Bavel als Nijboer en Groot wel erg hard van stapel.

Foto: Still uit ‘Komedie om Geld‘ van Max Ophüls, 1936.

6 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. “Hoe hangen woningbezit, financieel vermogen en pensioenopbouw nou samen?”
    Dat is toch niet zo ingewikkeld? Over woningbezit zegt hij dat het ook negatief vermogen kan zijn, en pensioenopbouw beschouwt hij als ‘ een fundamenteel andere categorie, die in de cijfers over private rijkdom terecht buiten beschouwing wordt gelaten’.

    “En wat is eigenlijk het specifieke probleem van de ‘niet juiste’ ongelijkheid in de vermogensdeling?”
    Er worden in het rapport behoorlijk veel van die bezwaren benoemd. Van Bavel noemt in zijn hoofdstuk (onder)investering in menselijk kapitaal, erfelijke ongelijkheid en concentratie van economische kracht en macht. Maar meer specifiek gezien hangen zowat alle maatschappelijke problemen samen met een ongelijke verdeling, bv. op het vlak van sociale onrust, gezondheid en levensverwachting etc.

    Dat vermogen moeilijk precies in kaart te brengen valt komt doordat de allerrijksten veel mogelijkheden hebben om het overal ter wereld onder te brengen. Daarom pleit Piketty dan ook voor een internationale vermogensheffing.

    Joke Mizée

    8 juni 2014 at 16:08

  2. @Joke
    Ik begrijp best dat woningbezit, financieel vermogen en pensioenopbouw in een bepaalde relatie tot elkaar staan. Van Bavel geeft daar geen harde cijfers over. Hij geeft in mijn ogen een zinvolle statistische exercitie met veel zwarte gaten. Laat ik het anders zeggen, velen die niet tot de top of de bodem van de vermogensverdeling horen zullen zich niet terug kunnen vinden in de cijfers.

    Ik wijs het rapport niet af als een politieke verkenning, maar wel als onderbouwing voor beleid. Daarvoor vind ik het te abstract en te vaag.

    Het zal je trouwens ook opgevallen zijn dat de vermogensheffing waarvoor Piketty pleit veel lager en gematigder is dan waarvoor Nijboer en De Groot pleiten. Die discrepantie valt me op terwijl de PvdA’ers zich wel beroepen op Piketty. Maar ze rekken naar mijn idee z’n claim op. Hun aanhaken bij Piketty die in de mode is vind ik oneigenlijk.

    Ik begrijp dat het in het belang van de meer vermogenden is om hun zaakjes geheim te houden. Daarom is het een zware klus om de cijfers boven water te halen. Maar het is goed dat dat gebeurt. Ik ben om de genoemde redenen die samenhangen met een evenwichtige samenleving voor openheid en progressieve belastingheffing. Maar er is denk ik nog veel meer nodig om dat goed te onderbouwen. Vooral waar het de verdeling van rijkdom over generaties betreft. Dat aspect ontbreekt in het verhaal van Van Bavel. En als dat ingevuld wordt is de inkomensongelijkheid wellicht helemaal niet zo scheef als Van Bavel nu veronderstelt. Maar weten doen we het nu niet.

    George Knight

    9 juni 2014 at 00:06

  3. Van Bavel heeft het alleen over de vermogensongelijkheid (niet over inkomens). Ik dacht dat ik ergens een plaatje gezien had van de verdeling over leeftijdsgroepen, maar kan het in het rapport niet terugvinden. Wat men echter wil belasten is het rendement op vermogen – niet het vermogen zelf.

    Joke Mizée

    9 juni 2014 at 01:22

  4. @Joke
    Precies, Van Bavel heeft het over vermogen, maar beide PvdA’ers hebben het ook over inkomen. Als men rendement belast, dan belast men ook het vermogen.

    George Knight

    9 juni 2014 at 10:39

  5. Jawel, maar je schreef “is de inkomensongelijkheid wellicht helemaal niet zo scheef als Van Bavel nu veronderstelt” – en dat is dus niet Van Bavels onderwerp.

    Momenteel is de vermogensbelasting in Nl. 30%. Dat wil uiteraard niet zeggen dat je 30% van je vermogen moet afstaan, want dan gaat het wel erg hard achteruit, maar 30% van het rendement van je vermogen. Het schijnt dat ze dat berekenen a.d.h.v. een fictief rendement van 4%. Die PvdA-ers willen dat ophogen naar 40%, zoals het niet zo gek lang geleden trouwens ook al gold. Piketty heeft het met zijn 0,5% echter over het percentage van het totale vermogen. Zo bezien liggen ze niet zo ontzettend ver uit elkaar.

    Het grootste bezwaar tegen Nijboer en Groot is eigenlijk dat ze een verandering bepleiten binnen het huidige systeem, in plaats van een extra heffing voor de allerrijksten in het leven te roepen. Dat bv. een koophuis ook als renderend vermogen gezien wordt is een hebbelijkheid van het huidige systeem.

    Joke Mizée

    9 juni 2014 at 16:04

  6. @Joke
    Ja, het is duidelijk dat Van Bavel het in dat hoofdstuk 4 van de verkenning over vermogensongelijkheid heeft. Maar er is een correlatie tussen inkomen en vermogen. Hoewel die in Nederland negatief lijkt. Maar toch waar het het pensioeninkomen betreft. Ik had het niet alleen over Van Bavel.

    Nederland kent een vermogensrendementsheffing van 1,2% boven een bepaalde drempel. Bezwaren: de middengroepen worden het zwaarst belast omdat de laagvermogenden geen vermogen hebben om te belasten en de hoogvermogenden de rendementsheffing grotendeels ontwijken. Verder voelen degenen die aangeslagen worden enige onrechtvaardigheid omdat de effectieve rente op rentedragende rekeningen lager is dan het door de overheid opgevoerde virtuele rendement van 4%. Daarom ben ik het volstrekt met je eens dat er andere instrumenten nodig zijn.

    Beide PvdA’ers pleiten voor een vermogensrendementsheffing van 40% bij een virtuele rente van 4% is 1,6% boven de drempel van 125.000 euro. Piketty pleit voor 0% heffing op vermogens tot 1 miljoen euro, 1% op vermogens tussen de 1 en 5 miljoen euro, en 2% op vermogens daarboven.
    http://www.pvda.nl/data/sitemanagement/media/PvdA_verkiezingsprogramma_120912.pdf

    Laten we 8 richtbedragen nemen en zien tot welke vermogensbelasting respectievelijk Piketty en Nijboer/De Groot komen (uitgezonderd onder andere eigen woning en pensioen):

    …..100.000 euro: 0 === 0
    …..300.000 euro: 0 === 2800
    …. 600.000 euro: 0 === 6000
    . 1.200.000 euro: 2000 === 14000
    . 4.000.000 euro: 30000 === 68800
    . 6.000.000 euro: 60000 === 94800
    . 9.000.000 euro: 120000 === 142000
    14.000.000 euro: 220000 === 222000
    Welnu, pas vanaf ongeveer 14.000.000 euro vermogen is de vermogensheffing van Piketty op financieel vermogen hoger dan bij Nijboer/De Groot. Zij belasten vooral de middengroepen. Dat gaat dan om de aantallen belastingplichtigen. Daarom kan ik weinig waardering hebben voor de voorstellen van de PvdA. Welk probleem menen ze eigenlijk aan te pakken? Voor de voorstellen van Piketty die de middengroepen buiten schot laat en vooral de hoogvermogenden aanpakt heb ik meer waardering. Hij probeert immers tot een structurele herverdeling van vermogen te komen. Nogmaals, wat het doel is van Nijboer en De Groot is me onduidelijk omdat het zo halfhartig oogt.

    George Knight

    9 juni 2014 at 17:23


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: