George Knight

Debat tussen links en rechts

Over politieke en economische ongelijkheid en de redding van de democratie uit handen van de elite

with 8 comments

Cenk Uygur varieert op het thema dat in de politiek de stem van de gemiddelde burger niet meer doorklinkt. Partijpolitiek is failliet. In de VS is in 1978 een ontwikkeling in gang gezet die bedrijven en belangengroepen zoveel invloed op de politiek heeft gegeven dat er sprake is van een oligarchie. Dat wil zeggen dat de macht in handen is van een kleine elite uit het bedrijfsleven, maatschappij, politiek en veiligheidsindustrie.

De analyse spoort met de (maatschappij)kritiek van de Franse econoom Thomas Piketty die is gespecialiseerd in economische ongelijkheid. In de VS nu ook een succes in de Engelse vertaling ‘Capital in the Twenty-First Century‘. Hij stelt een progressief belastingstelsel voor in combinatie met een ‘rijkenbelasting‘ die kan oplopen tot 2% om de economische ongelijkheid te nivelleren. Aanname is dat door de afname van de economische ongelijkheid de stem van de gemiddelde burger weer in de politiek gaat klinken.

De Amerikaanse politiek is door de macht van het grote geld zo ontspoord dat gezorgd moet worden dat dit in Nederland niet zover komt. Daar wordt aan gewerkt. Vorige maand ging de Commissie van toezicht financiën politieke partijen van start, met Liesbeth Spies (voorzitter), Ewout Irrgang en Ed Anker. Maar het aan regels binden van partijfinanciering is niet voldoende om een scheefgegroeid politiek bestel vlot te trekken. De dominantie en geslotenheid van het systeem van partijpolitiek en de vermenging met het openbaar bestuur zou ook onderwerp van onderzoek moeten zijn. Bijvoorbeeld door nieuwe technische vormen van burgerparticipatie als E-democracy sneller te ontwikkelen en er in een proefproject mee te experimenteren.

J.W. Oerlemans sprak in 1990 profetisch van de Eén-partijstaat Nederland. Ik verwoordde dat in april 2011: ‘De macht achter de macht stuurt het systeem feilloos. Het is tot perfectie gevoerd, leidt af van de macht en focust op incidenten. Het meerpartijenstelsel kent geen ideologische strijd, de bevolking herkent zich niet in de politiek en de politicus wordt door het systeem ingekapseld. Burgers worden gevoed zich zorgen te maken over symptomen en zo de structuur te vergeten. De montage is onzichtbaar en de vicieuze cirkel immens.

Daarom is het ter discussie stellen van de politieke en economische ongelijkheid zinvol. Het is de beste strategie om een begin te maken met het dichten van de kloof tussen arm en rijk, oligarchie en stemlozen.

De afstand van de burger tot de politiek moet niet te groot en kan niet te klein zijn. Samenleving en politiek vallen per definitie niet samen omdat er altijd een niveau bestaat waarop door onderhandeling en overtuiging afwegingen worden gemaakt. Dat vraagt om delegatie en representatie. In de context van de kritiek van Cenk Uygur, Thomas Piketty of de Italaaanse grillist Paolo Becchi kan het begrip ‘populisme‘ begrepen worden. Dat wordt vaak als spookbeeld ‘opgeroepen om die oligarchie van economische belangen van grootbedrijven en banken te beschermen.’ Als populisme tot doel heeft om de politieke en economische ongelijkheid terug te dringen, dan kan het op z’n minst tijdelijk eraan meewerken om die elite te ontmaskeren en te ontmantelen.

oppertoon10

Foto: Frederick Opper, ‘Now, Willie, you and Teddy can have a nice game of peek-a-boo. Papa likes to see little boys enjoy themselves.’ Over de Amerikaanse presidentskandidaten Theodore Rooesevelt en Willie McKinley en de Trusts, 1901.

Advertenties

8 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Sympathiek stuk, dat op het niveau van de aangedragen oplossingen, in mijn optiek, de problemen alleen maar groter maakt.

    De constatering dat de spagaat tussen (puissant) rijk en ‘de rest’ spectaculair uit de klauw loopt deel ik. Het heikele punt is ‘belasting’ als gereedschap om dat probleem te lijf te gaan. Ook al omdat de grote multinationals en de ‘1%’-rijksten in de praktijk nagenoeg geen belasting betalen, door een veelvoud aan constructies.

    Daar komt bij, dat we eigenlijk moeten constateren dat tegen de zeventig procent van de ‘werkenden’ arbeid verrichten zonder toegevoegde waarde. Althans, binnen de definitie van Adam Smith. Ze zijn de ‘niet productieven’, die teren op de zak van de ‘productieven’.

    Die verhouding gaat in de nabije toekomst razendsnel nóg verder veranderen, omdat robots en automatisering zelfs de meest gespecialiseerde taken van de mens over gaan nemen. Met inbegrip van creatieve taken en taken die ‘intelligentie’ vereisen. Waarbij het ‘aansturen’ van werknemers over de horizon verdwijnt. Dat is niet hetzelfde als wat zich voltrok tijdens de ‘industriële revolutie’, waarbij slechts de ‘spierkracht’ werd vervangen. En dan nog slechts die ‘spierkracht’ die boven proportie was voor de mens, of ‘geestdodend’.

    Dat betekent dat belasting op inkomen (uit arbeid) moet worden heroverwogen, en we toe zullen moeten naar een vorm van ‘basisinkomen’, waarbij inkomen uit ‘activiteit’ die door de medemens wordt beloond juist onbelast dient te blijven.

    Jake

    18 april 2014 at 16:45

  2. Een paar weken geleden heb ik (in het kader van ‘Movies that Matter’) de documentaire Inequality for All* gezien, een zeer onderhoudende film waarin Robert Reich (‘former Secretary of labour’, onder Clinton) aan de hand van het werk van Thomas Piketty en Emmanuel Saez een pleidooi houdt voor minder ongelijkheid. Piketty en Saez hebben nl. aan de hand van een soort ongelijkheidsindex in kaart gebracht hoe deze zich in de 20e eeuw ontwikkeld heeft, en dat is precies omgekeerd evenredig met hoe de hoogste belastingschaal zich ontwikkelde. Het ‘dal’ van de ongelijkheid bevindt zich inderdaad in de periode voor 1978, maar vooral de 2 pieken zijn significant: 1928 en 2008, allebei vlak voor het uitbreken van een crisis.
    (* zie trailer op http://inequalityforall.com/.)

    Sinds Obama dit onderwerp op de kaart gezet heeft is er ineens een hoos van dit soort boeken, dvd’s en artikelen op gang gekomen. Eindelijk komt er weer zoiets als een ‘links’ (eigenlijk: klassiek liberaal) verhaal om de hoek kijken – en dat gaat inderdaad veel verder dan ‘populisme’ en kan hopelijk het ‘1 pot nat’-gehalte van het neoliberale riedeltje doorkruisen.

    Maar als je de middenklasse ècht weer een stem c.q. invloed wil geven, moet je ook zorgen voor de randvoorwaarden, nl. (náást i-nivellering) dat hoger onderwijs e.d. weer toegankelijker worden voor mensen met een modaal (of lager) inkomen. In de VS-hoogtijdagen qua ‘gelijkheid’ waren niet alleen de inkomens naar verhouding hoger, maar het onderwijs was ook nog eens gratis. Ik zou dan ook zeggen: bevorder eerst gelijik(er)e inkomens & kansen, dan komt het met die burgerparticipatie ook wel goed – en ga dus niet vanaf de andere kant te werk.

    @Jake: Daar kan ik me heel erg in vinden, met dien verstande dat ik het basisinkomen echt een voorwaarde vind voor zo’n belastingsysteem (i.t.t. bv. GroenLinksers, die alleen maar belasting op consumptie willen, dus zonder OBi). Toch denk ik wel dat het ook onder zulke omstandigheden nog wenselijk zou zijn om daarnaast nog een rem op onredelijke zelfverrijking te zetten (dmv ‘rijkenbelasting’). Op zich zijn we het daarover ook niet oneens, gezien je opmerkingen over arbeid die geen toegevoegde waarde heeft. Maar het fenomeen (dat dat onevenredig goed beloond wordt) zal niet vanzelf verdwijnen, vrees ik.

    Joke Mizée

    18 april 2014 at 23:10

  3. @Joke
    Mee eens. Het begint bij toegankelijk en goed onderwijs. President Obama komt op mij niet precies geloofwaardig over als een promoter van minder economisch ongelijkheid. In woorden wellicht, maar niet in daden. Ja, burgerparticipatie volgt uit het slechten van de ongelijkheid. Dat laatste is dus het beste medicijn. Maatschappelijk-politiek zorgt minder ongelijkheid ook voor de meeste stabiliteit en economische groei. Een paradox om daar niet naar te streven. Dat kan alleen als de politiek door een elite gekaapt is.

    George Knight

    18 april 2014 at 23:36

  4. “In woorden wellicht, maar niet in daden.”
    Nou ben ik bepaald geen fan van Obama, nooit geweest ook, maar hier vind ik hem toch wel slim uit de hoek komen. De man is tenslotte niet in de positie om even een paar wetsvoorstellen erdoor te jassen. Je moet eerst draagvlak creëren en zorgen dat een onderwerp op ieders lippen ligt. Dus hij lanceert dat eventjes en iedereen buitelt werkelijk over elkaar heen. Voor of tegen dat maakt niet uit, zolang het maar ‘leeft’. De hegemonie naar je toetrekken, just like that.

    Tot nu toe wordt het riedeltje van de rat race (met z’n noodzaak van financiële prikkels, de mythe van de trickle down etc.) veel te weinig weersproken. Je zal dat tij eerst moeten keren voor je een andere koers kunt gaan varen. Hier nog een aardig artikel van iemand die vindt dat de PvdA een voorbeeld zou moeten nemen aan deze ontwikkelingen: http://www.stuuf.nl/2014/04/geen-politiek-zonder-ideeenoorlog.

    Joke Mizée

    18 april 2014 at 23:59

  5. @ Joke.

    Wanneer de focus komt te liggen op inkomen, wordt het al snel erg complex. Al helemaal als we ons realiseren dat geen enkel land nog als een ‘eiland’ bestaat in de mondiale economie. Het probleem dat ik probeer hier op de voorgrond te plaatsen, is dat we in ijltempo afstevenen op een wereld waarin ‘machines’ slimmer zijn dan mensen. En ook snel vaardigheden zullen krijgen die ons nu nog voorkomen als ‘uniek menselijk’, door toegenomen associatieve en ‘lerende’ vermogens.

    Dat roept een toekomstbeeld op waarin ‘machines’ een selecte groep ‘eigenaren’ bedienen, in een feodale structuur, waarbij de ‘niet-eigenaren’ volledig buitengesloten zijn. Al hebben ze drie academische studies achter hun naam staan. De leefruimte die deze ‘niet-eigenaren’ wordt gegund, wordt bepaald door wat de ‘eigenaren’ niet interessant vinden. Vindplaatsen van grondstoffen en energiebronnen zullen de facto onbereikbaar zijn voor ‘niet-eigenaren’.

    Omdat de ontwikkelingen op technologisch gebied letterlijk exponentieel-snel gaan, is het voor het menselijk brein extreem lastig te doorgronden hoe de toekomst er uit gaat zien. Ray Kurzweil, tegenwoordig werkzaam voor Google, en mede-oprichter van de ‘Singularty-Acadamy’, heeft er al menig boek aan gewijd. Die ontwikkeling stoppen is niet alleen onbegonnen werk, maar ook niet in ons voordeel.

    De toekomst die ons in het gezicht staart, vergt dat het ‘collectief’ eigenaar wordt van de ‘productie-eenheden’, cq ‘machines’. Waarna de mens zich kan toeleggen op het inrichten van de ‘Hemel-op-Aarde’, waarin de noodzaak van het verrichten van arbeid een ding van het verleden is. Terwijl we toch een modus moeten zien te vinden voor het opwekken van enthousiasme bij de mens. Temeer daar onze individuele levensverwachting potentieel ook nog eens spectaculair zal stijgen.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Technological_singularity

    Critici zeggen dat het nooit zo ver zal komen, waarbij ze wijzen op uiteenlopende voorspellingen van ‘futurologen’ die in het verleden zijn gedaan, en ook niet zijn uitgekomen. Persoonlijk twijfel ik niet aan het gegeven dat het moment van die ‘singularity’ dichterbij is dan velen denken, en ook zeker gerealiseerd zal worden. Het is voor mij slechts de vraag of we voor dat moment wakker gaan worden, en de noodzakelijke voorwaarden zullen scheppen om de ‘pensionering’ van de mensheid als geheel in goede banen te leiden, of dat we ons de kaas van het brood laten eten.

    Jake

    19 april 2014 at 13:00

  6. ‘Singularity-University’

    http://singularityu.org/

    Jake

    19 april 2014 at 13:03

  7. Maar hebben die Kurzweil c.s. dan ook ideeën hoe je kan voorkomen dat de macht over die technologie in handen van enkelen komt en blijft? Ook Keynes had in 1930 al in de smiezen wat voor impact de automatisering zou hebben, hij had alleen geen idee dat de vruchten ervan zo ongelijk verdeeld zouden gaan worden. Hij dacht dat we tegen 2010 nog maar 15 uur per week in loondienst zouden hoeven te werken. Wat trouwens niet onaardig becijferd was, we krijgen alleen de kans niet.

    Joke Mizée

    19 april 2014 at 20:35

  8. @ Joke.

    Nee, Kurzweil is echt een klassieke ‘techneut’. Wat echter niet wegneemt dat die ‘Singularity University’ ( met een bijzonder lezenswaardige dagelijkse ‘nieuwsbrief’ via de mail, voor liefhebbers) dergelijke problemen wel degelijk aan de orde stelt.

    Het intrigerende is, dat je gelijk hebt dat een 15 urige werkweek haalbaar zou zijn, maar dat politici en ‘maatschappelijke organisaties’ liever ‘flutbanen’ scheppen, door het niveau van de regelgeving door het dak te jagen. Wat ‘werk’ biedt aan adviseurs, beleidsmakers, toezichthouders, communicatie-deskundigen, rechtbanken, overlegorganen, politici, columnisten, journalisten, commentatoren en andere ‘pratende hoofden’.
    Het is interessant, in dit verband, om op te merken dat een recent Zwitsers initiatief om te komen tor een basisinkomen, vooral op weerstand stuitte vanuit de ‘linkse’ hoek. Daar vond men dat de burger, voor alles, recht had op ‘werk’……….
    Voor ‘linkse’ partijen, die het als hun roeping zien de ‘werkende’ te vertegenwoordigen, is dat van levensbelang.

    Jake

    19 april 2014 at 20:51


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: