George Knight

Debat tussen links en rechts

Het Wereldmuseum: Rotterdam op zijn smalst?

with 32 comments

Update 14 april 2015: Eindelijk valt het doek voor directeur Stanley Bremer van het Wereldmuseum. In een rapport is Gitta Luiten vernietigend, volgens NRC. Het museum verkeert in financiële problemen, voldoet niet aan museale normen van beheer en maken van tentoonstellingen. Het is in een neerwaartse spiraal terechtgekomen en heeft geen toekomst meer. Wethouder Visser zegt in een reactie: ‘Het is heel ernstig dat het museum in zo’n kwetsbare positie is terechtgekomen.’ De vraag is door toedoen van wie dat is gebeurd. Een raadsenquête die de rol van zowel raad als gemeentebestuur tijdens het directoraat van Bremer (sinds 2001) tegen het licht houdt lijkt onvermijdelijk. Er zijn door te veel mensen te veel fouten gemaakt met te grote gevolgen. Een gerenommeerd museum is onder toezicht van het Rotterdamse gemeentebestuur afgebroken. Ondanks vele waarschuwingen. Bestuurlijk te ernstig om zonder gevolgen te kunnen blijven.

Het Wereldmuseum hoopt 60 miljoen euro op te halen met de verkoop van de Afrika-collectie. Volgens directeur Stanley Bremer gaat het niet om een gewenste, maar om een noodzakelijke verkoop. Met de gedwongen bezuinigingen en de korting op overheidssubsidies probeert zo het museum het hoofd boven water te kunnen houden. Dit antwoord verergert het probleem. De uitleg rammelt en ik zal aantonen waarom.

In een brief van 6 november maakt het Rotterdamse college de plannen van het Wereldmuseum om te ontzamelen mogelijk. Dit gaat in tegen de LAMO-richtlijn en is niet volledig in lijn met de VNG-richtlijn. De brief is in strijd met het regeringsbeleid getuige antwoorden op kamervragen van SP-er Van Dijk: ‘Ik ga ervan uit dat gemeenten, provincies en rijksoverheidsorganen de musea die hun collecties beheren in staat stellen die codes na te leven en zelf die codes als kader hanteren bij het verlenen van volmachten om voorwerpen af te stoten.’ Rotterdam leeft de codes niet na. Het is nog afwijkender omdat de wethouder het recht opeist om met de opbrengsten van het ontzamelen te schuiven tussen musea. Met de brief neemt Rotterdam als eerste gemeente afstand van de richtlijnen uit de museumsector. De raad mag er zich binnenkort over uitspreken.

Rotterdam doet het financieel slecht als gemeente. Ondanks de haven die de motor van de Nederlandse economie is. Afgelopen jaren hebben diverse wethouders te veel uitgegeven en zowat alle reserves opgemaakt. Demografisch ontwikkelt de stad zich ongunstig omdat laagopgeleiden en kansarmen blijven toestromen en de relatief vermogenden en vermogenden naar elders vertrekken. Nu zit de stad aan de grond.

Het standpunt van het Wereldmuseum is belastend voor de museumsector. Het precedent van Bremer is direct van invloed op de sector als geheel. In eerste instantie voor andere Rotterdamse musea die eveneens de stad als eigenaar van de collectie hebben, maar ook ver daarbuiten. Bremers opportunisme gaat in tegen het belang van de sector die het moet hebben van vertrouwen en geloofwaardigheid. Verkoop van objecten ontneemt de burgers de zin om financieel bij te dragen en zich betrokken te voelen. Het zet het volume van schenkingen en donaties onder druk. Kortom, het privatiseert het idee van openbaar kunstbezit.

Daarbij komt dat een museumdirecteur niet de expertise van de kunsthandelaar heeft. Ook als een directeur zich laat adviseren door deskundige kunsthistorici, dan blijven museummensen buitenstaanders in de handel. In Gouda verkocht de directeur van museumgoudA in 2011 op een Londense veiling zijn topstuk voor een gegarandeerde prijs die te laag bleek. Hij was verstrikt geraakt in een handel die hij onvoldoende begreep.

Complicatie bij het verhandelen van de Afrika-collectie is dat de handel een kartel is van een beperkt aantal vooraanstaande handelaren die met elkaar de markt verdelen. Ze laten zich door een Rotterdams museum niet uit elkaar spelen. Er is geen open markt. Verder zijn er in de etnografische en tribale kunst veel valse stukken in omloop. Een handelaar heeft zo door de suggestie van valsheid een eenvoudig drukmiddel om de prijs naar beneden te praten. Een ander drukmiddel is de  herkomst, want van veel objecten uit de Afrika-collectie zal niet volkomen duidelijk zijn of ze niet geroofd of in strijd met de Unesco-richtlijnen in Rotterdam zijn beland.

De commissie Asscher-Vonk wijst in een recent advies namens de museumsector naar de noodzaak voor een Museumwet: ‘Voor de musea is het van belang dat er een stabiele en permanente basis ontstaat voor hun functioneren. Het gaat erom dat het museale erfgoed wordt beschermd, net zoals monumenten of archieven beschermd worden.’ Voor de tussentijd is er de aloude Wet tot Behoud Cultuurbezit die in de 19de eeuw opgetuigd werd om het verkwanselen van onmisbaar en onvervangbaar cultuurbezit naar het buitenland te voorkomen. Burgers namen het initiatief waar de overheid het liet afweten. De gelijkenis tussen 1873 en 2012 dringt zich op. Maar vooralsnog is het alleen Rotterdam dat tekenen van vervreemding van de rest vertoont.

Rotterdam kent met Willem Scholten van het Rotterdams havenbedrijf een voorbeeld van iemand die verstrikt raakte in het grote geld. En niet meer begreep wat van hem en wat van de gemeenschap was. Dit type solitair opererende directeuren vertoont zonnekoninggedrag en krijgt onvoldoende repliek. Hun omgeving heeft er geen grip meer op. Zo luistert Stanley Bremer niet meer naar zijn vakbroeders uit de museumsector. Hij meent het beter te weten. Nu trekt-ie ogenschijnlijk het Rotterdamse college mee in zijn plannen. Voorbij ethische grenzen. Maar het is nog niet te laat. De Rotterdamse raadsleden kunnen hun verantwoordelijkheid nemen.

Foto: Object uit Centraal-Afrika. Credits: Arte y Ritual – Ana et Antonio Casanovas

32 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. De commissie JOCS (Jeugd, Onderwijs, Cultuur en Sport) van de Rotterdamse raad bespreekt op 5 december 2012 het ‘ontzamelen van kunstcollecties‘. (JOCS 11044)
    http://tinyurl.com/ctkxoh7

    George Knight

    13 november 2012 at 13:04

  2. PvdA-er en oud-premier Wim Kok denkt anders over kunst dan de huidige politieke klasse van VVD en PvdA. Hij hield een toespraak in Epe:
    http://www.destentor.nl/regio/epevaassen/12024263/Kok-breekt-lans-voor-kunst.ece

    ‘Kok zei onder meer dat een wereld waarin kunst wordt platgeslagen, geen wereld is van levende mensen’.

    George Knight

    13 november 2012 at 13:48

  3. Vooral raar dat Bremer zich niets aantrekt van de rest van de SVCN, ja. Dat kan toch helemaal niet, zou je denken, zo’n eigengereidheid t.a.v. de andere leden. Leiden heeft het zwaartepunt al liggen bij Azië, het Tropeninstituut heeft wel veel Afrikaans spul, maar moet inkrimpen. Dus waarom juist de Afrikaanse collectie afstoten? (Ik kwam wel ergens tegen dat een lid van de commissie verdacht werd van kunstroof in Indonesië.)

    Ik zat me af te vragen of het Wereldmuseum qua subsidie wat te vrezen heeft. Nou las ik in die laatste link van jou: ‘Verkoop zal pijnlijk zijn, maar kan de gemeente jaarlijks 5 miljoen subsidie besparen’, zegt Bremer. ‘Het is een voorstel aan de gemeente.’ Wat bedoelt hij daar in vredesnaam mee? Het staat er alsof niemand dat van hem verlangt. En gaat hij de vrijgekomen ruimte dan vullen met nieuwe objecten die geen openbaar bezit zijn – en dus geen blok aan het gemeentelijke been?

    En wat hebben ze allemaal met dat pand uitgespookt, weet je dat toevallig? Ik kan me herinneren dat ik 10 jaar geleden daar naartoe ging voor een concert, dat het toen net verbouwd was en een grote modderpoel, zodat we te laat kwamen en niet naar binnen mochten. In 2007 is het opnieuw verbouwd en 2 1/2 jaar dicht geweest. Ergens in die periode van duimen draaien is die commissie opgericht die zich in ontzameling heeft vastgebeten. Heeft het museum kosten aan het gebouw, vanwege de verbouwing(en)? Ik las ook al dat ze 25 mensen willen ontslaan.

    Joke Mizée

    13 november 2012 at 21:47

  4. @Joke
    De mooiste zalen van het WM zijn omgebouwd tot restaurant of receptieruimte. Er is veel vernietigd in het gebouw. Zoals de trap. Doodzonde. Nee, die eigengereidheid van een museumdirecteur met zonnekoninggedrag kan helemaal niet, zou je denken in een normale wereld. Maar blijkbaar heeft de man een vlotte babbel waar cultuurwethouders niet doorheen kijken. Of-ie verstand heeft van de kunst die hij onder beheer heeft weet ik niet. Zijn specialisme is het in ieder geval niet.

    Voordat de vraag van de afstoting aan de orde komt, zou eerst bekeken moeten worden wat de levensvatbaarheid van het WM is. Voortbestaan of werkgelegenheid van het personeel mag nooit een doel in zichzelf zijn. Een realistisch bedrijfsplan dat niet gebaseerd is op het ‘opeten’ van de Afrika-collectie en zicht op perspectief geeft is de noodzakelijke voorwaarde. Als het WM daarin niet kan voorzien, dan kan het beter nu de deuren sluiten. En de totale collectie toevoegen aan de Collectie Nederland. Dan blijft het erfgoed behouden voor ons land. In de plannen van Bremer niet. Of is dat ongewis.

    Daarbij komt dat de wethouder zich het recht voorbehouden heeft om met de opbrengst te schuiven naar andere musea. Waarbij ze zal willen besparen op ‘extra’ projectuitgaven. Wat vangt het WM dan? Stel dat het 6 topstukken verkoopt voor 15 miljoen netto. De wethouder roomt 5 miljoen af dat ze reserveert voor andere musea in haar portefeuille. Bremer gaat verwoed shoppen in Amsterdam, Madrid of Londen om Aziatische en Oceanische kunst te kopen. Zo zijn museumdirecteuren. Zeg voor 4 miljoen. De resterende 6 miljoen wordt op een rentedragende rekening gezet. Tegen 2,5% rente. Binnen 3 jaar is dat geld op. En wat dan?

    De schade voor de museumsector als geheel is naar verwachting groter dan het voordeel dat het WM heeft. Want het vertrouwen en de geloofwaardigheid worden beschadigd door het precedent van Bremer. Schenkingen, legaten en donaties nemen af in volume. Rotterdam en Bremer gooien hun problemen over de schutting ten koste van musea die wel een gezonde bedrijfsvoering hebben. Maar Rotterdam en Bremer vinden elkaar in het feit dat ze allebei hun huishoudboekje niet op orde hebben. Dan kom je tot dit soort bizarre noodmaatregelen en trek je je niks aan van andere gemeenten of de museumsector. Maar ik vermoed dat de anderen het Rotterdam betaald zullen zetten.

    George Knight

    13 november 2012 at 21:57

  5. Als ik dit lees: “Het museum moet flink snijden omdat de gemeente minder subsidie wil geven. Als de gemeenteraad met het bezuinigingsvoorstel instemt, verdwijnen er maximaal 25 banen bij het Wereldmuseum. Daarnaast wil de directeur de Afrika-collectie afstoten. Die collectie is echter eigendom van de gemeente. Het is daardoor nog onduidelijk of het museum het geld uit de verkoop mag gebruiken om de begroting rond te krijgen.

    Toch is het afstoten van de collectie de enige mogelijkheid om te voorkomen dat het hele museum verdwijnt, zegt de OR. Volgens de ondernemingsraad is de begroting ook na het ontslaan van 25 mensen nog niet rond.” (http://www.rijnmond.nl/nieuws/26-10-2012/verkoop-collectie-enige-mogelijkheid-wereldmuseum)

    … dan gaat het wel degelijk om een eis vanuit de gemeente. Die zeggen enkel van ‘doe dat eens even’ en het museum, dat al langer van plan was een deel van de collectie af te stoten, komt dan met dit plan. Maar ja, ik zou ook niet weten hoe je als museum anders een paar miljoen zou kunnen schrappen uit je begroting. Het schijnt dat ze reeds 40% aan eigen inkomsten genereren, dus met dat huishoudboekje zit het op zich wel goed. De schuld ligt bij de gemeente, die niet verder komt dan het aandragen van taakstellingen en financiële kaders. En ik vermoed dus ook dat het museum zich in de nesten heeft gewerkt met die verbouwingen, want sinds een aantal jaren heeft het rijk geen potje meer voor rijksmonumenten. De historische Pieterskerk in Leiden bv. heeft ook zijn eigen restauratie moeten bekostigen.

    Joke Mizée

    13 november 2012 at 22:32

  6. @Joke
    Ik begrijp dat het belang van de OR het behartigen van de belangen van het personeel is. En in zekere zin kan ik ook nog billijken dat een museumdirecteur zich het lot van zijn personeel aantrekt. Maar een wethouder en gemeenteraad moeten naar het totaal kijken. Naar de levensvatbaarheid op lange termijn, het gebouw, de collectie, de programmering, het voorzieningenniveau in de stad etc. Het ‘opeten’ van een collectie en het goed geld gooien naar slecht geld kan geen oplossing zijn. Niet voor een museum, niet voor een textielfabriek, niet voor een staalfabriek, niet voor een bank, niet voor een restaurant.

    Daarbij komt, en ik herhaal het, dat het verkopen van delen van de collectie slechts tijdelijk soelaas biedt. Het is immers niet bedoeld als overbrugging totdat een omslag zich aankondigt. Dat zou zinvol zijn. Maar hier gaat het om een glijdende schaal naar beneden zonder perspectief. Rotterdam zou er beter aan doen om zich te concentreren op haar sterke punten.

    Trouwens, bij het Museum Rotterdam werd gekozen voor het in dienst houden van het personeel boven andere belangen. Sociaal beleid is goed en spreekt de PvdA altijd aan, maar het lijkt erop dat het in Rotterdam in de museumsector een doel op zichzelf aan het worden is. Het maakt de sector niet sterker als normale normen van bedrijfsvoering zowel door openbaar bestuur als directie uit het oog verloren worden. Daar helpt zo’n kunstgreep als het cashen van het tafelzilver weinig aan.

    George Knight

    13 november 2012 at 23:22

  7. Maar een museum dat 40% eigen inkomsten heeft, is toch levensvatbaar? Men kan en mag wrsl. niet meer verlangen van musea en aanverwante instellingen. Als men in de rest van de inkomsten stevig gaat snijden gaat het pas zieltogen. Zonder de bezuinigingsoperatie zou deze situatie niet gerezen zijn.

    Joke Mizée

    13 november 2012 at 23:38

  8. @Joke
    Het WM sukkelt al jaren. De huidige bezuinigingen zijn niet de oorzaak van de problemen. Een groot, en in elk geval het mooiste deel van het gebouw lijkt meer op een partycentrum dan een museum. Is in zo’n constructie met branchvreemde activiteiten 30, 40 of 50 % eigen inkomsten veel of weinig? Het ligt eraan. Ik heb de jaarrekening niet gelezen. Wellicht moet die lijn van restaurant, zalenverhuur en partycentrum maar doorgetrokken worden tot 100% horeca-activiteiten. De locatie Veerhaven is prachtig. Dan kan de totale collectie verspreid worden over andere Nederlandse collecties. Dat bespaart museaal Nederland veel irritaties en onnodig gedoe.

    George Knight

    13 november 2012 at 23:52

  9. Kwalitatief sukkelt het misschien, maar politiek-financieel was het toch geen zorgenkindje, of wel? Ze hebben juist te véél voldaan aan de eisen van deze tijd, da’s waar. Maar wat ik bedoel is dat er geen andere manieren zijn om aan dergelijke eisen te voldoen, als die via 25, 30, 40 etc.% worden opgeschroefd naar 100%. Omdat de culturele sector daar gewoonweg niet aan kan voldoen zonder commerciële activiteiten te ontplooien. En het is toch duidelijk de gemeente die dit bedenkt. Maar aan de andere kant: als er aan de uitgave-kant een zware hypotheek op het pand rust (ze zijn in 2000 2x zo groot geworden), dan zegt die 40% niet zo veel over de financiële gezondheid van het WM.

    Joke Mizée

    14 november 2012 at 00:23

  10. Dag George,

    Hier moet ook even op reageren.
    Wat erg ….die uitverkoop die overal gaande is.
    Ze hebben geen idee hoe bijzonder deze (Afrikaanse kunst) collecties zijn.
    Nooit, nooit kun je dat nog bij elkaar krijgen.
    Zeker in zo een multiculturele stad als Rotterdam zou je absoluut deze Afrika collectie moeten behouden.
    Dit zijn zulke mooie stukken.
    Er wordt echt verkeerd met de poppetjes geschoven.

    ………………en…….Nijmegen is ook weer bezig met veilingen.
    En ook veilinghuis Arnhem is bezig om collecties van de gemeente en werk van Artotheken, dat ooit
    in de jaren 80 en 90 via aankooprondes is aangekocht, voor een Appel en een ei weg te doen op internetveilingen.
    Vanuit Amsterdam, ving ik ook al signalen op dat de artotheken in zwaar weer verkeren.
    Dit zijn ongekende hoeveelheden kunst…die het voor bestaande kunstenaars en Galeries onmogelijk maken om nog redelijke verkoop te generen.

    Als men zo zorgeloos en willekeurig met kunst omgaat is de Europese staat (want Nederland heeft enkel nog maar een symboolfunctie) een grote vijand van de cultuuur aan het worden.

    Hoe keer je het tij…..Geld voor hogere dijken is er niet?????

    Groet Paul Klemann

    Paul klemann

    14 november 2012 at 08:30

  11. ps…Nog een korte toevoeging…..het is natuurlijk geen kwestie van geld…maar van mentaliteit.
    Ze moeten alles terug geven aan de makers.
    Als de beelden van de Afrikacollectie, op deze wijze verkwanseld worden , en andere musea geen interesse tonen,dan maar retour naar land van herkomst of eventuele schenkers……en de door de staat aangekochte werken die de gemeentes nu dumpen linea recta retour kunstenaars.
    Net zoals ze dat met de BKR kunstwerken hebben gedaan.
    Dat is volgen s mij de juiste manier om het in balans te houden.
    Gr. Paul Klemann

    Paul klemann

    14 november 2012 at 11:38

  12. @Joke
    Inderdaad, het WM heeft te veel voldaan aan de eisen van de tijd. En is daarin doorgeslagen. Het Volkenkundig Museum in Leiden is in mijn ogen eveneens in de valkuil van ‘verfunning’ getrapt. Vroeger kwam ik er graag, nu vind ik het er gruwelijk behaagziek. Mij niet meer gezien.

    Bizar is dat veel musea geen goed antwoord weten te formuleren op de vragen van de tijd. Of ze blijven gesloten, akelig ‘wit’ en in zichzelf gekeerd. Of ze gaan op de knieeen zitten en omarmen per definitie alles wat exotisch, anders en vreemd is. Wat bij Volkenkundige Musea al snel doorslaat in educatisme en politieke correctheid dat de open blik verdringt. Met beide standpunten kan in elk geval niks.

    De laatste weken ben ik weer een paar keer in het Van Abbemuseum geweest en het viel me op dat ze daar wel een mooie weg tussen intellectualisme, emotie, diversiteit, prikkeling en herkenbaarheid weten te vinden. Hoewel het activisme van toen er vaak bij de haren bijgesleept wordt. Maar zo kan het dus ook. Dan moet je wel een deskundige staf hebben die kunsthistorie boven marketing stelt. Het WM is ondergegaan in de marketing. En hoe paradoxaal het klinkt, daar zit dus niemand op te wachten omdat het niet authentiek is. Na een keer heb je die dramatisering van de collectie wel gezien. Zoals Wim Kok zegt: ‘Een wereld waarin kunst wordt platgeslagen, is geen wereld van levende mensen’.

    Voor de duidelijkheid: Ik ben niet per definitie voor het sluiten van het WM. Liever niet. Maar de slechtste optie vind ik het verkopen van de Afrika-collectie om tekorten te dekken. Enfin, de nadelen van de plannen van Stanley Bremer voor de museumsector zijn nu genoegzaam uitgewisseld.

    Het doet me denken aan de discussie die we laatst hadden over de Unicef-norm voor cultuur, of een quotum voor kunst en cultuur. Dat verdient uiteraard de voorkeur. Maar zelfs bij zo’n norm is het de vraag of het WM in zijn huidige vorm bestaansrecht heeft. Ik twijfel zeer. Er is in de veranderingsdrift te veel kapot gemaakt. Instandhouding kan maar beter geen doel op zichzelf worden.

    @Paul
    Belachelijk, die uitverkoop. Ik moest eerder denken aan je tekening met Afrikaanse beelden. Ik vrees ook dat niemand in de Rotterdamse politiek echt beseft hoe bijzonder delen van de Afrika-collectie zijn. Liefde voor de kunst is bijna non-existent geworden bij onze nieuwe elites. Neem de spijkerbeelden. Als de Afrika-collectie dan toch verkocht moet worden, dan lijkt het me in elk geval redelijk als deze spijkerbeelden liefdevol door Boijmans van Beuningen opgenomen worden. Tussen de surrealisten, Kurt Schwitters en Sarkis passen ze zo perfect -ook kunsthistorisch- dat het voor de hand ligt.
    http://wereldmuseum.collectionconnection.nl/objectcategoryobjects.asp?showtype=descriptions&categoryid=OVM.AAG.AAA.AAD.AAA.AAE.AAF.AAE.AAB&first=&sort=

    In de brief van het Rotterdamse college dat het ontzamelbeleid van de gemeentecollecties aankondigt wordt verwezen naar eisen van zorgvuldigheid. Zo worden gezegd dat schenkingen niet op de veiling gebracht worden. Maar de vraag is hoe gedetailleerd en actueel de objectregistratie is. Dus in de praktijk kan het minder zorgvuldig uitpakken dan het college het in haar brief voorstelt.

    George Knight

    14 november 2012 at 13:11

  13. @George: ja, die Unesco-standaard, de ‘cultural governance’. Ik heb er nooit zo goed hoogte van kunnen krijgen, maar hier zou het e.e.a. erover te vinden moeten zijn: http://www.culturalpolicies.net/web/index.php. Er zitten ook wel wat negatieve kanten aan, zoals de idioot ruime definitie die ze hanteren, maar er is ook inhoudelijke aandacht (zoals aansluiting bij branche-organisaties en protocollen). Wellicht dat Europa een stokje voor de plannen van het WM kan steken.

    Overigens is Leiden voornemens een stedenband aan te gaan met Nagasaki, dus de focus op Azië en Oceanië zal zeker niet minder worden.

    Joke Mizée

    14 november 2012 at 20:28

  14. @Joke
    Even gegrasduind in de gegevens van de Raad van Europa waarnaar je verwijst. Aardig om te zien, maar hopeloos achterhaald en onvolledig. Ik zou niet weten hoe Europa een stokje voor de plannen van Stanley Bremer zou kunnen steken. Vanwege het Europees Cultureel Erfgoed uit Afrika?

    De geschiedenis van Leiden met Azië begrijp ik goed. Zie Philipp Franz Balthasar von Siebold, Christiaan Snouck Hurgronje of Robert van Gulik. Maar waarom Rotterdam als vanouds historisch meer met Azië of Oceanië (Nieuw-Guinea) zou hebben, dan met Afrika ontgaat mij volledig. Ook daarom snap ik de keuze van Bremer niet en komt deze tamelijk willekeurig op me over.

    George Knight

    14 november 2012 at 21:29

  15. “Ik zou niet weten hoe Europa een stokje voor de plannen van Stanley Bremer zou kunnen steken.”
    Vanwege de nadruk op protocollen in het professionaliseringstraject. Onder Plasterk is bv. lidmaatschap van een branche-organisatie verplicht geworden. Als Bremer zijn kop in de wind blijft gooien wordt hij wrsl. hier en daar eruit gekwakt, en mogelijk is dat niet vrijblijvend en verspeelt hij daarmee zijn recht op subsidie. Mocht R’dam dat negeren, dan kan men een klacht indienen bij de Europese commissie. Ik zeg maar wat hoor, maar tegenwoordig draait het vaak op zoiets uit. Je moet het hebben van argumenten als ‘oneerlijke concurrentie’ of ‘ongeoorloofde staatssteun’.

    P.S.: Hier nog een fijn artikel over het huidige Nl. kunstbeleid: http://www.platformbk.nl/2012/11/de-giftige-erfenis-van-halbe/.

    Joke Mizée

    14 november 2012 at 22:14

  16. @Joke
    Maar het bizarre is Rotterdam het juist actief mogelijk maakt dat het WM de richtlijnen van de museumsector overtreedt. De Rotterdamse bestuurders beseffen of niet ten volle dat ze iets mogelijk maken wat niet kan of ze nemen de gok dat het dan maar zo moet. Als het maar weinig kost, de rest is bijzaak. Dus Rotterdam zien Bremer niet als iemand die regels overtreedt en de museumsector beschadigt, maar als een handige jongen met grootse plannen. Wat ik eerder zei, een type Willem Scholten wiens echte bedoelingen ze pas doorzien als iedereen het doorzien heeft.

    Paul Schnabel, directeur van het Sociaal-Cultureel Planbureau legt onbewust zijn vinger naast, maar indirect op de pols als-ie in de publiciteit opmerkt dat de bedoeling van ontzamelen van museumcollecties niet kan zijn dat de Rembrandts verkocht worden. Dus de topstukken. Vraag is of de profylaxe van Schnabel getuigt van sluwheid of wereldvreemdheid. Ofwel, in zijn visie mag niet de A-collectie, maar wel de C- of D-collectie verkocht worden. Welnu, dit is een veroordeling van het verkopen van de A-collectie uit de verzameling Afrikaanse kunst van het WM wat Stanley Bremer van plan is. Bremer is voornemens om de Rembrandts van het WM te verkopen en zoekt daarvoor politieke steun. De stem van Schnabel is-ie al kwijt.

    George Knight

    15 november 2012 at 00:09

  17. Professor Piet Sanders heeft deze wereld nog maar net enkele wekengeleden verlaten, of die jakhalzen durven zijn geschonken (Afrikaanse) kunst te verkwanselen.

    Hengki

    18 november 2012 at 17:07

  18. @Hengki
    Inderdaad, zoon Martijn is ‘not amused’.

    George Knight

    18 november 2012 at 17:42

  19. Voor de laatste verbouwing was het pand van het Wereldmuseum eigendom van het Wereldmuseum. Bremer heeft het pand aan de Gemeente Rotterdam verkocht en huurt het nu.
    Vorig jaar zijn twee schilderijen van Hendra Gunawan bij Cristie’s geveild ( http://www.digitalekunstkrant.nl/?p=1272 ) Officieel waren deze schilderijen van de Vrienden van het Wereldmuseum, zodat de Gemeente Rotterdam hier niets aan kon doen. Bremer is trouwens de voorzitter van de Vrienden van het Wereldmuseum.
    Sinds het aantreden van Bremer zijn er vele vele personeelsleden, waaronder bijna alle conservatoren, ontslagen of weggepest. Nu worden gastconservatoren (waaronder kunsthandelaren: lekker shoppen!) ingehuurd. Ook maakte de dochter van Bremer een bliksemcarriere binnen het Wereldmuseum. Als je de Bremers likt, maak je promotie. Maar pas op: één verkeerd woord, en je vliegt er net zo makkelijk weer uit. Dit verklaart ook het huidige standpunt van de Ondernemersraad van het Wereldmuseum om mee in te stemmen een deel van de collectie af te stoten.
    Directeur Bremer heeft inderdaad de ballen verstand van etnische kunst. Boekjes in het museum en rondleidingen zitten vol fouten. Indien hierop aangesproken en kennis uit oude publicaties van het Wereldmuseum (toen nog Museum voor (Land en) Volkenkunde) hierbij aangehaald, worden door hem als onwaar afgedaan. Bremer ziet het Wereldmuseum niet als etnografisch museum maar als een etnografische kunstgallerie. Hij wil dat bezoekers naar de schoonheid van de objecten kijken, maar de achtergronden worden als onbelangrijk gezien.
    Al binnen zes weken na de heropening in December 2009 werd besloten de mediatheek en Theater de Evenaar te sluiten. Zij zouden te weinig bezoekers trekken. Maar wat wil je, na tweeënhalf jaar gesloten te zijn geweest?
    Een Aziëmuseum? Het merendeel van de tentoongestelde boeddhistische kunst is in bruikleen. Wat als de bruikleengevers hun spullen terug willen? Waarom halen deze bruikleengevers hun kunst trouwens niet terug? Schenkers uit de meer dan125 jarige geschiedenis van het Wereldmuseum keren zich nu ook in hun graf om nu hun giften verkocht dreigen te worden. Waarom eist Diergaarde Blijdorp hun deel van geschonken Afrikaanse kunst niet op? Dan kunnen er aardig wat diertjes voor jaren gevoederd worden!
    En waar is de Raad Van Toezicht? Wel stoer om op de opening van “125 topstukken uit het Wereldmuseum” te roepen dat zij ervoor waakt dat het een Wereldmuseum blijft, maar intussen geen poot uitsteken nadat Bremer als een haas alles wat Afrikaans, Amerikaans en Islamitisch was uit het museum verbannen had.
    Er is alleen nog hoop dat de Gemeenteraad van Rotterdam wel nadenkt en het tij keert. Want ooit was Rotterdam een culturele stad met een landerlijke uitstraling met de voor iedereen toegankelijke musea, prijzenwinnende uitgaansgelegenheden en initiatieven zoals een gezellig Duniafestival en een Danceparade .
    Nog een leestip: “Snakes in Suites” van Robert D. Hare. Is de schrijver een oude bekende van Bremer?

    TopengMarah

    19 november 2012 at 12:37

  20. @TopengMarah
    Dat dochter Luna Bremer de marketing doet en rechtstreeks onder directeur Bremer valt was me ook al opgevallen uit de berichtgeving en het organogram van het WM. Ik acht dit zeer bedenkelijk. Op z’n minst gaat het hier om de schijn van belangenverstrengeling. Ik ben benieuwd of de Rotterdamse politiek dit weet, en zoja waarom het dit oogluikend toestaat en niet ingrijpt.

    Hoe serieus en deskundig de Raad van Toezicht van het WM haar taak opvat is telkens weer de vraag. Ik begrijp dat Rein Breeman voorzitter is. Hij is het die waarschijnlijk volgens NMV-directeur Siebe Weide heeft gezegd ‘Onze Afrika collectie is zo beeldschoon, wij blijven een Wereldmuseum’. Werkelijk, een Raad van Toezicht die voet bij stuk houdt?
    http://www.odd.nl/?p=362

    Duidelijk is dat Stanley Bremer en het Rotterdamse college elkaar vinden in het lonkend perspectief van kostenbesparingen. De Rotterdamse politiek is de afgelopen jaren in een beroerde positie terechtgekomen en heeft nog weinig ruimte over. En Bremer is de grote uitvreter die stukje voor stukje het tafelzilver verkoopt en dat met mooie verhalen als een wereldprestatie weet te presenteren. Sommigen begrijpen blijkbaar zo weinig van kunst, erfgoed of cultuurpolitiek dat ze zijn verhaal nog geloven ook.

    Dat Bremer ooit directeur van het WM is kunnen worden is het grote raadsel van deze hele affaire om de Afrika-collectie af te stoten. Het komt direct voort uit het tekort van de kunsthistorische opleidingen van Nederland. Elke keer weer wreekt zich het feit dat er geen beroepsvariant ‘museumdirecteur’ bestaat die kunsthistorische inhoud, management en alle vaardigheden en kennis die een museum vragen combineert. Nu zitten er bij te veel kleinere en middelgrote Nederlandse musea directeuren die onvoldoende kunsthistorische kennis hebben. Da’s een betreurenswaardige ontwikkeling.

    George Knight

    19 november 2012 at 14:06

  21. Hier de link naar de toespraak van Rein Breeman van de Raad van Toezicht waarin deze toezegt dat de Afrika collectie van het Wereldmuseum behouden moet blijven. Wat gaat de Raad van Toezicht nu doen? Ontslag nemen lijkt mij een normale gang van zaken.
    http://www.youtube.com/watch?v=gs3Ob9Q4SdQ (vanaf ca. 2 minuut 20)

    TopengMarah

    19 november 2012 at 15:38

  22. @TopengMarah
    Zeer bedankt voor de verwijzing. Duidelijk. We zullen zijn hoe standvastig de Raad van Toezicht is. Of niet.

    Nog een toevoeging over het kunstklimaat en de verantwoordelijkheid van overheden voor kunst:
    Ernst Veen in gesprek met Fleur Jurgens op DS:
    http://www.dagelijksestandaard.nl/2012/11/interview-ernst-veen-kunstenaars-heten-nu-ineens-klaplopers

    ‘Waar ik trouwens wel moeite mee heb ik is de toon waarop met name door de rechtse politiek over kunstenaars wordt gesproken in Den Haag. Dat is een schande. Als je oproept tot een nauwere samenwerking met de private sector, dan moet je wel het klimaat scheppen waarin kunst belangrijk is. Maar kunstenaars heten ineens ‘klaplopers’.

    Om op uw vraag terug te komen: ik vind het niveau van aanbod van cultuur een tweeledige verantwoordelijkheid, van publiek én privaat. Op dit moment behoren de meeste collecties van musea toe aan de staat. En ik denk dat dat zo moet blijven. Dat geeft de grootste garantie op behoud van cultureel erfgoed. Zo wordt de collectie van een museum niet gedeeltelijk verkocht aan bijvoorbeeld Japan of China. Maar instellingen moeten óók moeite doen om uit het bedrijfsleven sponsors te krijgen en het mecenaat te stimuleren onder particulieren.’

    George Knight

    19 november 2012 at 15:43

  23. ‘Kunst niet verkopen om gaten te dichten’
    Door redacteur Claudia Kammer; NRC, 30 november 2012
    http://tinyurl.com/bld4v67

    De commissie musea van de Raad voor Cultuur heeft bezwaren tegen de plannen van het Rotterdamse college van B en W om het voor musea makkelijker te maken onderdelen van hun collectie te verkopen. Lejo Schenk, voorzitter van de commissie, vindt dat de gemeente zich laat leiden door verkeerde – want financiële – motieven.

    „De Raad voor Cultuur heeft geen principiële bezwaren tegen de verkoop van onderdelen uit collecties, als eerst andere wegen zijn verkend en de opbrengst de rest van de collectie ten goede komt”, zegt hij. „In bijna elk museum worden wel stukken afgestoten. Maar de laatste tijd zien wij dat het ontzamelingsbeleid gekoppeld wordt aan exploitatieproblemen van musea. Dat is een hellend vlak.”

    De gemeente Rotterdam is eigenaar van een groot deel van de collectie van de vier Rotterdamse musea Boijmans Van Beuningen, Museum Rotterdam, het Maritiem Museum en het Wereldmuseum. De Rotterdamse wethouder Antoinette Laan (Cultuur, VVD) schreef begin deze maand in een brief aan de gemeenteraad dat musea toe moeten naar „een verantwoord systeem van verzamelen en ontzamelen, gekoppeld aan een toekomstbestendige bedrijfsvoering”.

    Dat collegevoorstel sluit aan bij het omstreden voornemen van het Wereldmuseum om de prestigieuze Afrika-collectie te verkopen. Hiermee denkt museumdirecteur Stanley Bremer tientallen miljoenen op te halen, die hij wil gebruiken om het museum onafhankelijk te maken van gemeentelijke subsidie. Het plan om de Afrika-collectie te verkopen veroorzaakte veel ophef bij andere volkenkundige musea.

    Het is nog niet zeker dat het Wereldmuseum de collectie mag verkopen. Het museum moet daarvoor een plan indienen, binnen kaders die de gemeente stelt. Een onafhankelijke commissie gaat er vervolgens naar kijken en zal er advies over uitbrengen aan de gemeente.

    De Raad voor Cultuur brengt binnenkort advies uit over het museale bestel in Nederland. Schenk kondigt aan dat de raad zich daarin ook zal uitspreken over de ontzamelingsdiscussie die breed leeft bij de musea.

    George Knight

    2 december 2012 at 22:37

  24. Verkoop geschonken collecties niet
    Sjarel Ex, directeur Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam
    http://tinyurl.com/d9c6876

    ‘Als Russische complimenteer ik u met uw cultuur die, anders de mijne, schilderijen als deze nooit te gelde heeft gemaakt teneinde er tijdelijk gewin mee te boeken.” Met deze mooie zin, die een week of twee geleden op mijn bureau belandde via de ideeënbus, refereert deze bezoekster aan de provenance van een van de topstukken in de tentoonstelling ‘De Weg naar Van Eyck’. De Russische tsaar verkocht het stuk ooit toen hij in geldnood zat.

    De wijsheid die in deze woorden schuilt, vervulde me met spijt en ook schaamte, omdat rond die tijd de beleidswending bekend werd die de gemeente Rotterdam overweegt bij het ontzamelen van zijn museale collecties. De gemeenteraad behandelt deze week een voorstel van B en W waarin vrij baan wordt gemaakt voor afstoting van collecties als gevolg van veranderde inzichten van beheerders – het ontzamelen op, zoals het eufemistisch in het voorstel van B en W staat, „inhoudelijke gronden”. Een en ander is geïnspireerd op de ideeën van het Wereldmuseum. Dit is sinds enige tijd de mening toegedaan dat de Afrikacollectie in de verkoop kan om met de opbrengst een fonds te vormen waarmee het museum onder meer zijn focus kan verleggen naar andere continenten, zoals Azië. Zie ook het stuk ‘Voor verzamelaars is dit een buitenkansje’ (NRC Handelsblad ,15 november).

    Wie gebrek aan focus heeft, moet er iets aan doen, zeker in een museum. Nieuwe dingen doen kan altijd, vooral in een museum. Ontzamelen is bovendien gangbaar, juist in de musea waar collecties dynamisch zijn en waar ze voortdurend worden gevormd en hervormd op basis van wisselende inzichten. Het is goed voor de kwaliteit van het geheel als je ontzamelt, dat wil zeggen: regelmatig het bezit monstert en bekijkt of alles nog courant is, volgens de gangbare norm is verzorgd, openbaar is gemaakt en ook geregeld wordt getoond. Zoals het ook van goed beheer getuigt om jezelf de vraag te stellen of bepaalde delen van de verzameling elders beter tot zijn recht zouden kunnen komen.

    Let wel, dit zijn allemaal maatregelen die zijn bedoeld voor het verbeteren van de kwaliteit van het geheel en het in de gaten houden van juist de onderkant van de verzameling – waar de meegekomen erfstukken huizen, waar de doubletten en de stukken van C- en D-kwaliteit verkeren. Ontzamelen door musea is geregeld in een speciale leidraad, de LAMO, die weer is gekoppeld aan de Code of Ethics die wereldwijd door musea wordt onderschreven en nagevolgd, en vastlegt wat gepast is.
    Wat de gemeente Rotterdam voorstaat, gaat veel verder.

    Rotterdam rekent zich rijk door de poort open te zetten voor het verkopen van grote delen van zijn erfgoed, waaronder belangrijke collecties als de Afrikacollectie – puur om het geldelijk gewin. Het Wereldmuseum spiegelt de stad voor dat het zonder subsidie verder kan als de opbrengst van de Afrikacollectie in een endowment kan worden gestort waaruit het museum verder zou mogen putten. De leidraad wordt dus opgerekt met een perverse prikkel, nota bene opgeroepen door een van de Rotterdamse musea zelf. Dat denkt met de opbrengst ervan tal van doeleinden te kunnen dienen, veel meer dan alleen het actief uitbreiden en verbeteren van de collectie, zoals de leidraad stelt. Rotterdam begint deze week met de verkoop van zijn tafelzilver, en krijgt het nooit meer terug.

    In Musée du Quai Branly en in het Louvre in Parijs zijn als resultaat van de grande travaux van president Chirac dagelijks mooie Afrikaverzamelingen te zien, bijeengebracht door het Musée de l’Homme, door cultureel antropoloog Claude Lévi-Strauss en de surrealistische voormannen André Breton en Max Ernst. In Nederland heeft Rotterdam na Leiden de beste Afrikaverzameling, met een omvang van ruim tienduizend stukken, met zeer belangrijke kernen uit Midden-Afrika en de kust. De basis is opgebouwd uit schenkingen vanaf het midden van de negentiende eeuw, op zich al zeer bijzonder, met als basis de collectie van Pincoffs Rotterdamsche Handelsvereeniging, die op Afrika handelde, en de oogst van de eerste Nederlandse Afrika-expeditie van D.D. Veth, in 1882. In een lange lijn, tot en met de schenking van Piet Sanders, hebben vele Rotterdammers in de afgelopen anderhalve eeuw hun etnografische schatten toevertrouwd aan de zorgen van de gemeente. Wat een bijzonder gebaar eigenlijk ook dat dit culturele erfgoed, afkomstig van verre kusten, in stand wordt gehouden in het licht van de multiculturele samenstelling van de bevolking van Rotterdam, met tegenwoordig al 174 nationaliteiten op iets meer dan 600.000 inwoners.

    Is het verstandig om zo’n collectie weg te doen omdat de museumstaf er even wat minder mee heeft ? Is het financieel nodig om dit te doen? Dit lijkt me zeer twijfelachtig. Het behoud van deze collectie is niet duur. Sinds H. Reedijk directeur was van het Museum van Volkenkunde, de voorganger van het Wereldmuseum, zijn er geen publicaties of spraakmakende tentoonstellingen meer georganiseerd over de Afrikacollectie. Aan het beheer van de collecties wordt amper geld uitgegeven. De conservatoren zijn ontslagen en zitten voor hetzelfde salaris en pensioen thuis. Al jaren is niet geïnvesteerd in wetenschappelijk werk, catalogi, tentoonstellingen, of toegankelijke depots. Uit het oog uit het hart, moet de nu verantwoordelijke directeur gedacht hebben.
    Als deze collectie een blok aan het been is, waarom dan geen ruil op bruikleenbasis met een andere internationale verzameling, waarbij het eigendom in stand blijft? Waarom maakt het museum, als het behalve het runnen van een toprestaurant en een balzaal zo graag niets aan Afrika doet, geen afspraak met buitenlandse musea waarin het zijn unieke bruikleenpositie benut om goede Aziatische stukken in ruil te krijgen?

    Verkoop de boel niet uit. Dat is onherroepelijk.

    Rotterdam heeft veel te danken aan de goedgeefsheid van verzamelaars en profiteert in al zijn musea, waaronder Museum Boijmans Van Beuningen, van de wijze waarop burgers die in de stad hun rijkdom vergaarden iets terug willen doen. De verkoop van ongeclausuleerde geschenken en het verarmen van de gemeentelijke collecties zelf, puur voor geldelijk gewin, is het tegendeel van verstandig inhoudelijk beheer. De verruwing die nu wordt ingezet, vormt een negatief signaal dat de goedgeefsheid ernstig verstoort.

    George Knight

    5 december 2012 at 11:09

  25. […] conservator (‘Collectie Inhoud‘) Edward de Bock met een ingezonden brief in de NRC op een artikel van Sjarel Ex, directeur van museum Boijmans van Beuningen. De Bock trekt ten aanval maar loopt al […]

  26. […] van PvdA, D66, GroenLinks en SP om de richtlijnen voor afstoting niet te verruimen. Wethouder Antoinette Laan had die mogelijkheid in november 2012 in een brief […]

  27. […] markt te verkopen om een fonds van 60 miljoen euro te vormen. Hij presenteerde dat destijds niet alleen als een gewenste, maar zelfs noodzakelijke verkoop. Die noodzaak blijkt nu echter minder noodzaak te zijn dan Bremer suggereerde. Eind 2012 moest-ie […]

  28. […] 19 november 2012 merkte TopengMarah in reactie op bij Het Wereldmuseum: Rotterdam op zijn smalst?: ‘Vorig jaar zijn twee schilderijen van […]

  29. […] Waarom liet het Rotterdamse college zich bewust op die glijdende schaal naar beneden meevoeren? Ik gaf in november 2012 antwoord op de vraag die vandaag door de Rekenkamer beantwoord is: ‘Dit type solitair opererende […]

  30. […] was die zich in een vroeg stadium uitsprak tegen diens beleid. Dat blijkt onder meer uit de ingezonden brief van Ex die hij in december 2012 in de NRC plaatste omdat Bremer volgens hem de museumsector beschadigde, […]

  31. […] De geschiedschrijving van deze kwestie is nog niet rond zoals een artikel van Claudia Kammer in NRC ter gelegenheid van de opening van AFRIKA 010 verduidelijkt. Het had de misleidende titel ‘Spookverhalen bleken niet waar’ die over de collectie Sanders leek te gaan, terwijl dat nauwelijks uit de tekst bleek. Spookverhalen blijken wel degelijk waar, want dat alle stukken uit de gemeentelijke collectie er uiteindelijk nog zijn wil niet zeggen dat ze zonder het hierboven geschetste monsterverbond van opposanten tegen het ontzamelbeleid van directeur Bremer niet verkocht zouden zijn aan kunsthandelaren in Madrid, Brussel, Parijs of Londen. […]

  32. […] van de collectie (de deelcollectie Afrika) op de commerciële markt te verkopen en zo een fonds van 60 miljoen euro op te bouwen. Bremer werd na veel tegenstand uit de museumsector en een publieksbeweging in 2015 de laan […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: