George Knight

Debat tussen links en rechts

Vijandbeeld van Geert Wilders is niet uniek. Waarom de ophef?

with 4 comments

Voormalige dijkgraaf  van het waterschap Groot Salland, VVD-senator, filosoof en publicist Sybe Schaap laat van zich spreken. Zijn boek ‘Het rancuneuze Gif‘ dat volgende week bij Uitgeverij Damon te Budel verschijnt doet stop opwaaien vanwege een vergelijking tussen de PVV en de jaren ’30. Naar verluidt probeerde de VVD de verschijning uit te stellen om de onderhandelingen in het Catshuis tussen VVD, CDA en PVV over de bezuinigingen niet te belasten. VVD ontkent dit. Wilders en Rutte nemen afstand van de vergelijking.

De inleiding maakt volgens NRC een vergelijking tussen de PVV en de jaren ’30: De PVV hanteert een formule die veel lijkt op die uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Er worden vijandbeelden gecreëerd, beelden die duidelijk moeten maken hoezeer het eigen bestaan wordt bedreigd. De vijand loert niet alleen van buiten, maar heeft ook complotterende handlangers in het eigen domein. Externe vijanden te over: de Europese Unie, buitenlandse arbeiders, allochtonen, maar voor alles de Islam en de representanten daarvan.

Deze passage wordt in de media prominent geciteerd, maar is niet opzienbarend. Voor de PVV kan willekeurig elke partij ingevuld worden en ook dan klopt de observatie. Ook SP, PvdA, GroenLinks, PvdD of orthodoxe communisten hanteren een formule die veel lijkt op die uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Ook zij creëeren vijandbeelden om hun eigen partij te positioneren. Alleen de vijanden verschillen: bankiers, het grote kapitaal, het globalisme of de bio-industrie. Daarbij komt dat zowel de propaganda van nationaal-socialisten, communisten als latere geallieerden uit dezelfde bron putte. Schaap zegt niet veel anders dan dat de PVV uit een oerbron put. Naar verluidt besteedt Schaap in ‘Het rancuneuze Gif’ 16 pagina’s aan de PVV.

Het is opvallend dat Wilders zich aangesproken voelt als er vergelijkingen met de jaren ’30 worden gemaakt. Zoals Rob Riemen in 2010 in zijn boekje De eeuwige terugkeer van het fascisme stelde dat Wilders een pre-fascist is. Wat de PVV-Brabant tot vragen bracht. Of vorige maand toen de Duitse brochure Zwischen Propaganda und Mimikry – Neonazi-Strategien in Sozialen Netzwerken Wilders tot kamervragen bracht. Bij de reacties op Schaap door zowel politici als de journalistiek ontbreekt een elementair begrip van geschiedenis, politiek, mediastrategie en politieke marketing. Sybe Schaap zegt niks nieuws en verdient schouderophalen.

Foto: Victor Deni, Kameraad Lenin reinigt de Aarde van het uitschot, 1920. Propaganda uit de Soviet-Unie

Advertenties

4 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. @GK: de reactie van Wilders op de parallellen die worden getrokken tussen zijn denkbeelden, uitgangspunten enz. is natuurlijk niet verwonderlijk. Het fascisme is na WO-II een taboe geworden, terwijl een ieder die kritisch om zich heen kijkt ziet dat er overal ‘sporen’ van het fascistische denken, mens en wereldbeeld actief werkzaam zijn. Zoals je schrijft, waarschijnlijk binnen elke politieke partij of ideologische beweging. Zowel binnen het linkse als het rechtse politieke denken ( zo je dat onderscheid nog wilt maken) is men niet vies van bepaalde onderdelen van het fascisme, maar die krijgen natuurlijk een nieuw jasje vanwege het taboe.

    In ieder geval hoort het toespelen van “de zwarte Piet van het huidig toenemende racisme in Nederland” (indien dat werkelijk het geval is, wat ik betwijfel) bij dat spel. Het voorkomt in ieder geval dat de mensen hun eigen bijdrage aan een onverdraagzaam politiek klimaat jegens vluchtelingen enz. niet onder de loep hoeven te nemen. Hen treft immers geen schuld, de “zondebok” kan door iedereen worden aan en nagewezen en die moet de woestijn in worden gestuurd. Dan verdwijnt het racisme volgens sommigen als bij toverslag en vallen we elkaar allemaal weer liefdevol in de armen en duwen we bloemetjes in de lopen van de pistolen of geweren(doet er niet toe wie er mee rondlopen), dansen we op straat en leven we nog lang en gelukkig.

    De fout die volgens mij veel mensen maken is dat ze fascisme en nazisme als hetzelfde zien. Het fascisme was voor WO-II wijd verspreid in de (westerse?) wereld (en is dat nog steeds), het Nazisme was een merkwaardig en zeer moorddadig, misdadig fenomeen dat vele – waarschijnlijk ter sussing van hun eigen denken – als typisch Duits duiden.

    Overigens vind ik het wel interessant dat Wilders het zich aantrekt. Het lijkt mij een beetje koekje van eigen deeg met het gevaar van wie de schoen past trekt hem aan.

    jack pastoor

    11 maart 2012 at 18:26

  2. @Jack
    Ik doelde niet eens op het fascisme, maar op de bron waaraan ook het fascisme zich laafde. Nog los van alle actuele politieke overwegingen kan ik niet volgen wat er bijzonder zou zijn aan het vijandbeeld van de PVV. Da’s toch iets van alle tijden? Soms krijg je het idee in de media dat de geschiedenis vandaag begint. Elke dag weer. Waarom Wilders zich telkens iets aantrekt van iets waarvan-ie ontkent dat het bij hem hoort is voer voor psychologen. Zijn reactie oogt dubbel en verwrongen in mijn ogen.

    George Knight

    11 maart 2012 at 19:59

  3. Ik lees dit stuk terwijl op de achtergrond radio 1 aanstaat en par blue het gaat weer over de ijdele domoor heer Schaap.
    Aan de andere kant, ik vermoed dat 99,9% van de bevolking geen idee heeft wie deze NSB fetisjt is. het is ook de zoveelste in de rij.
    En dat neem ik deze ‘heren’ en ‘dames’ kwalijk. Dankzij dit soort luydjes zijn an sich belangwekkende begrippen als NSB’t, Nazi, Fascist, racist etc etc aan inflatie onderhevig geraakt. Zelfs Anne Frank werd voor politieke doeleinden misbruikt door de benoemde ex-burgervader Thom de Graaf.
    Onfatsoenlijk, onsmakelijk, gemakzuchtig, ridicuul, laag-bij-de-gronds en oliedom.

    Opvallend trouwens dat de grootste Fortuyn beschimpers de afgelopen week hem de hemel in prezen.
    natuurlijk betrof dat geen mea culpa of een vooruitschrijdend inzicht. Nee. Fortuyn is anno 2012 verworden tot een middel om Wilders op te attaqueren.
    “Fortuyn was nog een intellectueel, schreef boeken bladibla maaaaar….. Wilders…..”

    Ze zijn allemaal zo doorzichtig. Ons journaille en hun ons-kent-ons-kringetje.

    Raaf

    13 maart 2012 at 23:40

  4. Sybe Schaap heeft geen enkel vertrouwen in de Nederlandse burger. In een interview in Trouw noemt-ie de Nederlander boos, verontwaardigd, wrokkig en rancuneus. De boosheid ziet-ie zelfs als ziekelijk en gevaarlijk. Schaap bevestigt met dit negatieve oordeel het beeld dat er een kloof bestaat tussen de politiek en de burger. Vele betrokken, hoogopgeleide en goedgeïnformeerde burgers zullen zich niet aangesproken voelen door de negatieve woorden van Schaap. Het lijkt Schaap te ontgaan dat een deel van de boosheid van de burgers wordt gevoed door de politiek die alle vormen van machtsdeling en inspraak blokkeert. Ofwel, Schaap is als VVD-politicus een deel van het probleem. Daarom oogt zijn ‘oplossing’ weinig geloofwaardig.
    http://www.trouw.nl/tr/nl/4500/Politiek/article/detail/3227250/2012/03/18/De-boosheid-gaat-van-kwaad-tot-erger.dhtml

    18/03/12, 05:32  − bron: INTERVIEW | CEES VANDER LAAN

    © DICK VOS, ANP. ‘Zeer verbaasd dat Rutte afstand nam van mijn boek.’
    Zijn boek ‘Het rancuneuze gif, de opmars van het onbehagen’ sloeg in als een bom. Een studie naar de vraag waarom de Nederlander zo boos is. “De Nederlander is boos, verontwaardigd, wrokkig en rancuneus. Deze boosheid is ziekelijk en gevaarlijk”, meent hoogleraar, filosoof en VVD-senator Sybe Schaap.

    Hoe boos de Nederlander is, ondervond Schaap deze week zelf ook. “Je schrijft een boek over boosheid en de volkswoede keert zich tegen je persoonlijk. Geert Wilders zei dat ik niet goed bij mijn hoofd was en op internet kreeg ik een stroom negatieve reacties. Dat had ik eigenlijk niet verwacht en is exemplarisch voor de huidige situatie. Laatst hoorde ik een Duitse journalist over Nederlanders zeggen: ‘Ze zeiden altijd dat ze zo tolerant waren. Maar in feite was het onverschilligheid, die zich nu vertaalt in intolerantie naar mensen van buiten’.”

    Sinds wanneer is de Nederlander boos?

    “Boosheid is van alle tijden. Op zichzelf is dat niet zo bijzonder. Mensen zien zich vaak als slachtoffer van de omstandigheden. Nietzsche heeft er uitgebreid over geschreven. Maar je kunt wel markeren dat sinds de opkomst van Pim Fortuyn de Nederlander veel bozer is geworden dan voorheen. Fortuyn en nog in veel sterkere mate Geert Wilders hadden een feilloos gevoel voor het analyseren en benoemen van het onbehagen van de burger. De zorgen over veiligheid, werkgelegenheid, migranten en moslims in het bijzonder. Ze wisten deze zorgen te vertalen naar bedreigingen voor de authentieke Nederlandse samenleving. En wie zijn verantwoordelijkheid voor die bedreigingen in de ogen van Geert Wilders? Pro-europeanen, buitenlandse arbeidskrachten, allochtonen en in het bijzonder de islam en moslims. Allemaal bedreigingen voor de Nederlandse samenleving, verpakt in theatrale boosheid, zonder overigens met een oplossing te komen.”

    U schrijft dat de formule van de PVV lijkt op die van de jaren dertig. Wat bedoelt u daarmee?

    “Op de bewegingen uit die tijd, zoals het communisme, bolsjewisme, fascisme of in Nederland de NSB. Bewegingen die de boosheid onder de bevolking – zij het sterk ideologisch verpakt – benoemden vanuit een soort romantisch ideaal naar een betere wereld. De wereld stond er toen sociaal-economisch en politiek aanzienlijk slechter voor dan nu. De bewegingen richtten zich op de lager opgeleiden, mensen met een kleine portemonnee. Ze beloofden overigens ook oplossingen. En dat is ook het verschil met nu.”

    In welk opzicht lijkt de PVV op de NSB?

    “De overeenkomst is het etnocentrisme, de nadruk op het eigen volk dat bedreigd wordt, het authentieke Nederland en het sterk afzetten tegen anderen. Toen waren het de Joden en de communisten, nu zijn het buitenlandse werknemers en moslims. Ik maak me daar grote zorgen over. Het ressentiment, de boosheid, groeit. Het viel mij op toen wij in de senaat het wetsvoorstel tegen het onverdoofd slachten behandelden hoeveel negatieve reacties wij ontvingen over Joden. Het gaat van kwaad tot erger.”

    U stelt dat die boosheid gevaarlijk is?

    “In Noorwegen hebben we Breivik gehad. Hem afdoen als een psychopaat lijkt mij kort door de bocht. Je zult dat moeten onderzoeken. In Nederland hebben we twee politieke moorden gehad, op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Maar aan voorspellingen waag ik mij niet.”

    Uw partijleider Mark Rutte nam afstand van het boek. Was u teleurgesteld?

    “Ja, dat heeft mij sterk verbaasd. Ik vond het een overhaaste reactie. Vooral als je in oogschouw neemt dat hij niet het PVV-meldpunt over Oost-Europeanen wil veroordelen. Ik ken een Tjech die na 1968 naar Nederland was gevlucht. Die zei: ik ben nu twee keer tot misdadiger veroordeeld. Eerst door de communisten, nu door de PVV. Dit meldpunt is een feest van herkenning voor Oost-Europeanen die onder het communisme hebben geleden.”

    U steunt als VVD-senator deze coalitie?

    “Wij houden ons in de senaat be- zig met het beoordelen van wetten. Maar ik wil de discussie die ik in mijn boek beschrijf niet laten vertroebelen door mijn politieke opvattingen. Ik zeg er wel bij: waarom denkt u dat ik dit boek heb geschreven?”

    Hoogleraar en filosoof
    Sybe Schaap (1946) is hoogleraar waterbeheer aan de Technische Universiteit Delft en de Landbouw Universiteit in Wageningen. Hij is gastdocent filosofie aan universiteiten in Praag en Kiev. Eerder doceerde hij filosofie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij schreef verschillende boeken, onder andere over Nietzsche.

    George Knight

    20 maart 2012 at 22:16


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: