George Knight

Debat tussen links en rechts

Het marsmannetje, de atheïst en de agnost

with 6 comments

Als ik niet uit het raam kijk weet ik niet zeker of er marsmannetjes voor de deur staan. Toch meen ik zeker te weten dat er geen marsmannetjes voor de deur staan. Weet ik het zeker? Altijd bestaat de mogelijkheid dat er marsmannetjes voor mijn deur staan als ik niet kijk. Als ik het zeker weet, kan ik dan concluderen dat er geen marsmannetjes voor mijn deur staan? Kinderen weten ’s nachts de boeman onder bed. Ook als-ie er niet is.

Iedereen wenst zekerheid. Ik kan niet bewijzen dat Peter Pan niet boven mijn dak vliegt. Of Jules Verne onder mijn kelder boort. Zo kan ik evenmin bewijzen dat er geen god is. Of Wodan. Of een Chinese draak. Maar ik zoek zekerheid om niet alles aan te hoeven nemen. Mensen sluiten dat uit wat ze onwaarschijnlijk achten.

Grenzen trekt iedereen anders. Een atheïst neemt aan dat er geen marsmannetjes voor zijn deur staan. Een agnost twijfelt of er marsmannetjes voor de deur staan, maar acht het niet onmogelijk. Een gelovige wil weten hoe de marsmannetjes staan, wat hun kleur is, wat ze zeggen en wat voor petjes en kleren ze dragen.

Is een atheïst iemand die weet dat er geen god is en daarom moet kunnen verklaren hoe het universum is ontstaan? De verklaring ervan ligt buiten het universum. Is een atheïst iemand die de verklaring voor het ontstaan van het universum buiten het universum zoekt? Noemt men iemand die niet in god gelooft en de verklaring voor het ontstaan van het universum buiten het universum zoekt een atheïst?

Pleit het ontstaan van het universum tegen de positie van de atheïst en voor die van de agnost? Een atheïst meent iets zeker te weten wat onbewijsbaar is. Een agnost is bescheidener. Als agnosten aangevallen worden door atheïsten voeren ze aan dat deze net zo dogmatisch zijn als gelovigen. Als ze aangevallen worden door gelovigen dan vragen ze op welke kennisbronnen deze vertrouwen. Agnosten zijn in het midden verankerd.

Is een agnost iemand die niet kan bewijzen of er een god bestaat? Of is een agnost iemand die zich er niet druk om maakt of er wel of niet een god bestaat? Is een agnost iemand die niet kan bewijzen hoe zowel universum als god zijn ontstaan? De agnost leunt achterover, kijkt naar links en naar rechts, en steekt nooit over. Onderzoek laten agnosten maar even rusten. Het zijn intellectuele bangerikken met een vangnet.

Foto: Michael Rennie in The Day the Earth Stood Still, 1951

Advertenties

6 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Je vergeet de positie van een kritisch rationalist, die iedere waarheid betwijfelt en daarin stuit op de naakte waarheid: dat alle kennis qua overtuiging (geloofwaardigheid, houdbaarheid, geldigheid, consensusvorming enz.) afhangt van macht.

    Religie als kenmethode heeft evenals een ‘wetenschappelijke methode’ er last van dat het de consensusvorming binnen de eigen kring niet in rationele banen kan leiden. De belangrijkste keuzes in de wetenschap komen evenals in de religie niet tot stand op basis van rationele argumenten. Tussen beoefenaren van wetenschap (lees religie) die niet hetzelfde gezichtspunt delen, heersen fundamentele communicatieproblemen. De wetenschappelijke (lees religieuze) stellingen die men betrekt, zijn incommensurabel. Niet ‘waarheid’, maar ‘macht’ geeft de doorslag.

    Van die (politieke, maatschappelijke, culturele enz.) macht is iedere positie die je t.o.v. religie enz. inneemt volledig van afhankelijk!

    artafterallart

    3 maart 2012 at 09:02

  2. Is er al zoiets als een agnostische tempel? 😉

    Paul Delfgaauw

    3 maart 2012 at 09:20

  3. @artafterallart
    Juist om de reden die je in de tweede alinea noemt heb ik ervan afgezien om de kritische rationalist erbij te betrekken. Aan religie herken ik twee kanten, de zingeving en het machtsdenken. Ze hebben elkaar nodig. Het eerste is het produkt en dat laatste de voorwaarden waaronder dat produkt wordt verkocht. Sommige religies staan sterk uit het lood omdat het accent bij het laatste ligt. Deze keer heb ik de macht erbuiten gelaten omdat het me om de logica van de zingeving ging. Maar ik ben het volkomen eens met je opmerkingen.

    @Paul
    Hahaha, wie weet. De architect kan het hybride karakter ervan benadrukken.

    George Knight

    3 maart 2012 at 10:23

  4. @GK: interessant blog.

    Religie, agnosie, atheïsme,…… Hierover zijn natuurlijk eindeloze discussies mogelijk en vinden ook plaats. Je richt je in dit blog op de agnost en atheïst en besteedt minder aandacht aan de religieuze mens. Toch denk ik dat ook bij die groep de bandbreedte heel ruim is, zeg maar van bijna atheïst-agnost tot geloven dat wat geschreven is waar is tot op elke punt en komma.

    Je schrijft dat iedereen zekerheid wenst. Ik betwijfel dat. Trouwens, we delen met ons allen in ieder geval één zekerheid, namelijk het (voorlopig?) eindige van het werelds leven.

    In mijn optiek twijfelt een agnost niet aan het feit dat er geen marsmannetjes voor de deur staan, maar gaat hij uit van de wet van grote (oneindige) getallen, waarin alles mogelijk is. Daarnaast gaat hij ook uit van de premisse dat de verklaring niet buiten het universum gezocht kunnen worden omdat het universum alles omvattend is. Dat kan natuurlijk een zon ronddraaiend om de aarde verhaal blijken te zijn, maar daar ga ik pas over nadenken als de relativiteitstheorie van Einstein gefalsificeerd is. Daar wordt hard aan gewerkt : -)))

    Op je hele rits vragen die je in het blog stelt kan ik er geloof ik niet een bevredigend voor mezelf beantwoorden. Dat vind ik geweldig. Weg met die zekerheden!

    jack pastoor

    3 maart 2012 at 11:12

  5. OK, maar zingeving is in de kern machtsdenken: de zingever legt de werkelijkheid zijn wil op door zijn benoeming en begripsvorming van wat werkelijk van belang is, nastrevenswaardig enz. Als we onderkennen dat die namen en begrippen om het leven enz. te begrijpen leugens zijn, maar wel handige leugens om in de wereld c..q. werkelijkheid te overleven, dan staan we allemaal dichterbij elkaar dan we al kritisch argumenterend ons realiseren.

    artafterallart

    3 maart 2012 at 11:34

  6. @Jack
    En jij stelt vragen bij de vragen. Met de uitspraak dat iedereen zekerheid wenst bedoelde ik te zeggen dat individuen zichzelf in dat scala van mogelijkheden een plaats toebedelen. En vervolgens nog weinig opschuiven. Een atheist wordt agnost, en omgekeerd. Een agnost wordt ‘vrijzinnige’ gelovige, en omgekeerd. Of een ‘vrijzinnige’ gelovige wordt een doorsnee gelovige. En omgekeerd. Een doorsnee gelovige wordt strenggelovig. En omgekeerd. Vanuit hun positie zien ze de rest aan. Richting eigen religie, maar ook richting honderden andere religies en levensovertuigingen.

    We twijfelen erover waaraan de agnost twijfelt. Maar ik denk dat we het erover eens zijn dat de agnost een plaats inruimt waar de atheist ‘nee’ zegt. Of dat vanuit kritisch rationalisme is zoals artafterallart al opperde of vanuit de waarschijnlijkheidsleer zie ik dan als een afgeleide. Ik herinner me trouwens dat de toen nog wetenschapper Ronald Plasterk zich in een interview ooit tot agnost verklaarde. Daarna is het nooit meer iets geworden met mijn waardering voor Plasterk. Dat was trouwens anders geweest als-ie had beweerd gelovige te zijn. Dat begrijp ik. Maar niet als een wetenschapper zegt te twijfelen over zijn twijfel. Wat voor authentieke leider kan dat in hemelsnaam worden?

    @artafterallart
    Religie kan troost en geborgenheid bieden. Maar zoals een goede vriend iemand die zoekt evenveel kan helpen als een psychotherapeut, zijn troost en geborgenheid niet voorbehouden aan religie. Da’s ook te vinden in de sportclub of de fanfare. Toch wil ik die zingevende functie van religie niet afdoen als volledig inwisselbaar. Het machtsdenken dat er onlosmakelijk bijhoort maakt het voor degenen die er van de buitenkant tegenaan kijken tamelijk lastig om religie om zingeving alleen te waarderen. Religies proberen vanwege de marketing altijd alleen de zingeving naar voren te schuiven. Uitzonderingen daargelaten waar religies hun strijdbaarheid gebruiken om af te schrikken.

    En zijn niet alle constructies die we gebruiken om de wereld te bevatten, te begrijpen en te besturen hulpconstructies waarvan we weten dat ze nooit meer dan benaderingen kunnen zijn? Zoals het idee van tijd, van bestuur en het eigen ontstaan? Religies voegen zich daarin. Anders kunnen ze immers niet omdat ze ook door mensen geconstrueerd zijn.

    George Knight

    3 maart 2012 at 11:38


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: