George Knight

Debat tussen links en rechts

Evolutie van religieuze multinationals

with 8 comments

Religie is een culturele uiting die vanuit rituelen en theatraliteit is uitgevonden om de almachtige natuur te bezweren. De uitvinding is later gekaapt door machthebbers die het gingen inzetten voor hun eigen doeleinden. Da’s jammer omdat het de religie weghaalde bij de mensen en een individuele ervaring in groepsverband corrumpeerde door institutionalisering, schaalvergroting en standaardisering.

Monotheïstische multinationals die geld en prestige achter de hand hebben, opereren vanuit machtscentra door samenwerking met wereldlijke machten en verdelen de wereld in invloedssferen. Hun bedrijfsvoering vraagt vanwege de grootschaligheid en het vele personeel om rationalisaties die uitgaan van begrijpelijkheid, standaardmethoden, haalbaarheid en een strakke leiding om het eigen bestaan te handhaven.

Zoals de hamburger van McDonald het lokale restaurant verdringt, de Hollywoodse soap-serie de Nederlandse serie en Coca Cola de plaatselijke limonademaker, zo verdringen multinationale religies de individuele zingeving en expressie van de religieus geinspireerde. Maar ook van de lokale prediker die zich onafhankelijk van de centrale leiding wenst op te stellen. Dat wordt door uniforme richtlijnen onmogelijk gemaakt en vanuit de centrale leiding strikt gecontroleerd en gecorrigeerd. Met uitsluiting als uiterste sanctie.

Uniformiteit is voor een religie de voorwaarde om te overleven. Religie kent een mondiale bedrijfsvoering die geen afwijkingen toelaat. Procedures bewaken de grenzen waarbinnen de afzonderlijke uitingen van een religie zich mogen bewegen. Dat staat nauw omschreven in procedures, zoals bij elke multinational.

Voorwaarde voor pluriformiteit is dat overheden de vrije keuze van de burger garanderen, obstakels wegnemen en het assortiment breed houden door toelating van toetreders. Juist dat laatste ontbreekt omdat monotheïstische religies in Nederland extra politieke en juridische bescherming genieten en daarom op voorsprong staan in het publieke debat en de rechtszaal. Ofwel, aan religies wordt van overheidswege oogluikend toegestaan andersdenkenden kritiek te geven die ze zelf niet wensen te ontvangen.

Deze samenklontering van politiek en religie is ultieme machtsvorming. Krachten die dat bekritiseren kunnen op een spervuur aan reacties rekenen. De politieke kracht van religies is groot. Religies zijn straatvechters en weten keer op keer anderen voor hun karretje te spannen. Zonder dat deze dit beseffen.

Bij de realisering van religie wordt het hogere veiliggesteld door het lagere. Daarom is het geloof in religie geen vanzelfsprekendheid die in de mens is neergedaald, maar een gevolg van strijd, bestendiging van macht en uitschakeling van opponenten. Specifiek aan religie is dat in de montage het lagere wordt weggemoffeld en het hogere benadrukt. Voor begrip van religie kunnen de twee kanten niet worden losgekoppeld.

Toch kan men beweren dat religie weliswaar kwalijke kanten heeft, maar in de vorming van de moderne samenleving als katalysator heeft gediend. Het heeft een sociaal proces verder geholpen. Religie is niet blanco gestart. Religie is geen eerste stap geweest. Rituelen zijn vanuit theatrale behoeften voortgekomen en geannexeerd. Van grot tot kerkplein zijn wereldse elementen ingevoegd. Het animisme, de verering van de leefomgeving is geannexeerd. In religie zijn archeologische pre-religieuze lagen terug te vinden.

Religie heeft tradities geannexeerd en bijgebogen. Religie heeft elementen geïncorporeerd, maar ook verdrongen. Wat is het eindsaldo? Komt een katalysator niet onveranderd uit het proces? Niet bij religie.

De ultieme vraag naar het belang van religie gaat samen met de voorstelling hoe de menselijke ontwikkeling zonder religie verlopen was. Verdient religie credits voor de recycling van oude tradities en het smeden van nieuwe verbindingen? Of verdient het geen credits omdat het door de aantasting van tradities de sociale cohesie heeft verzwakt en door de eigen opkomst een natuurlijk proces heeft verstoord?

Religie heeft door zijn aard de bindingen binnen groepen mensen op een werkbaar niveau gebracht. Met socialisatie en cohesie als gevolg. Maar strijd is het wezenskenmerk en een essentiële verschijningsvorm van religie. Om de strijd tegen ketterse bewegingen, concurrende stromingen en andere religies te kunnen beslechten heeft religie zich moeten isoleren en andersdenkenden moeten uitsluiten.

Heeft religie door de verdringing van pre-religieuze tradities iets fundamenteels toegevoegd, iets mogelijk gemaakt dat daarvoor onmogelijk was? Hadden socialisatie en de vorming van een vroegburgerlijke maatschappij ook zonder religie gekund? Is religie een toegevoegde waarde?

Conclusie lijkt dat de historische rol van religie in de maatschappijvorming positief is geweest, maar nu is uitgespeeld. Juist de strijdbaarheid van religie en de legitimering en stroomlijning van geweld maakten het mogelijk om eenheid en uniformiteit in de wereld te scheppen. Maar in een globaliserende wereld verkeert uniformering in een nadeel. Heterogeniteit en flexibilisering vragen om andere verbanden.

De bindende rol van religie is overgenomen door economie en cultureel imperialisme. Religie is er een klein onderdeel van. De toekomst is een rol van zingeving, troost en innerlijke beschouwing. Niet als politieke macht die er toe doet. Maar beperkt, want zelfs het idee van spiritualiteit is niet exclusief voor religie.

Tot die tijd kunnen we implosies en explosies van religies verwachten. De passage van het monotheïsme is lastig. Zo valt de strijd van de islam te begrijpen als teken van zwakte. Perspectief voor religie is dat het los van de macht pas echt gerealiseerd wordt in het hogere. De evolutie van religie is dan definitief ten einde.

Foto uit: L’eclisse van Michelangelo Antonioni (1962)

Advertenties

8 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Volgens mij ben ik zo’n eigenwijze gelovige die met Jezus en zijn manier van leven het risico neem dat de mondiale kerkelijke structuren me het liefst buiten die “kuriake’ van Jezus zouden willen sluiten. Hoe dapper dat ook moge klinken, in Nederland nu kun je dan alleen maar kritiek krijgen en op de vingers worden getukt, de tijden van Jezus zijn hier in ieder geval gelukkig voorbij, dat je dan letterlijk uit de weg wordt geruimd. Als dat hier nog het geval zou zijn, zou ik denk ik niet zo zeker van mijzelf zijn. Mondiale sluipende dwang zonder het voorbeeld van Jezus lijkt me, als ik zo in onze economische crisis om me heen kijk, vaak nog heel wat groter, dan in die mondiale christelijke kerken, waar de wal(Jezus) het schip keert.

    joost tibosch sr

    19 november 2011 at 12:57

  2. Mijn god, wat ben je weer lekker selectief tekeer aan het gaan. Je eerste zin is i.i.g. niet juist. Mythen en magie waren allang ontwikkeld, voordat het monotheisme vorm kreeg, en werden ook voor kwalijke doeleinden ingezet. Polytheistische godsdiensten hebben evenzeer als monotheistische heel wat vuile oorlogen gevoerd. De destructieve krachten van politieke veelal dogmatische bewegingen hebben ons in de laatste eeuwen maatschappelijk meer schade bezorgd dan religie op zich.

    De geloofsinhoud en de geloofspraktijk van welke persoon of organisatie dan ook kan deugen of niet deugen, kan met elkaar overeenkomen of in tegenspraak zijn. Alle ideologieën hebben daar last van. Ik hou het erop dat religie in de kern niets anders is dan een verbond. Of dat verbond nu met een geabstraheerde ander of andere entiteit is als ‘God’ of een concrete zoals ‘De Partij’, Hitler, Stalin, Mao enz. of predikers, goeroe’s, of met een idee als ‘een vrije markt’, ‘het vaderland’, ‘de sociaaldemocratie’ enz. het kan goed of slecht uitpakken. Tot nu toe blijkt dat de meerderheid van de gelovigen in 1 God of in 1 Kameraad of in 1 Idee water bij de wijn doen als het erop aankomt. Ze hebben de keuze er dogmatisch of vrijzinnig mee om te gaan.

    Religie is de uitkomst van een collectief verlangen om zich met elkaar te verbinden via een metafysica dan wel een aansprekende levensbeschouwing, juist omdat de economie enz. ons uit elkaar drijft dan wel een onvoldoende en tot het materieele beperkte bevrediging van behoeften levert.

    artafterallart

    19 november 2011 at 13:19

  3. Volg hier de wonderbaarlijke evolutie van godsdienst naar spiritualiteit:

    http://blaw-blaw.blogspot.com/2011/11/maand-van-de-spiritualiteit-een-grote.html

    Rolf van der Marck

    19 november 2011 at 17:27

  4. Mijns inziens is religie meer het gevolg van pogingen om natuurlijke verschijnselen te verklaren met de kennis van het moment. Dat de menselijke fantasie daarop vooruitliep, geeft diezelfde groep nu een achterstand, door te blijven geloven in de geïnstitutionaliseerde “verklaringen” van lang geleden.
    Het blijft moeilijk om de religieuze poeha los te zien van de algemene sociale inzichten.

    Dwarsbongel

    20 november 2011 at 00:40

  5. p.s.: Ik las vandaag dat de glorieuze Crystal Cathedral van de rechter verkocht mag worden, omdat die “Hour of Power”-beweging aan grootheidswaan (en fraude?) van de oprichtende domineesfamilie ten gronde is gegaan…

    Dwarsbongel

    20 november 2011 at 00:44

  6. Het enige wat ik doe, is me laten inspireren door een grote historische figuur Jezus. Dat jullie met je zgn. moderne hersentjes dat historische benul niet hebt, kan ik alleen maar jammer vinden. Dat christenen er vaak een “potje” van hebben gemaakt, ligt meer aan die christenen dan aan Jezus. Ik heb er geen enkele moeite mee om dat ruiterlijk te bekennen. Iedereen, die zich ook maar een beetje op de hoogte heeft gesteld, weet, dat hij een van die grote historische figuren als een Siddharta Gautama, Mohammed. Ganddhi, M-L King is ,die we ons maar beter kunnen blijven herinneren! En dan praat ik niet eens over geloven..En nu trap ik expres tegen jullie onnozele schenen aan!

    joost tibosch sr

    20 november 2011 at 15:21

  7. @Joost
    Kleinerend zijn jegens andersdenkenden is precies de kern van het probleem. Het onderstreept wat ik aan de orde stelde. Mij gaat het ook niet om gelovigen die zich laten inspireren, maar om de ideologie en de marketing van religie. Mensen verdienen respect, zelfs als ze op het verkeerde been gezet zijn.

    George Knight

    20 november 2011 at 21:51

  8. Conclusie: ik mag van jou ook op mijn verkeerde been blijven staan?

    joost tibosch sr

    21 november 2011 at 00:03


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: