Kunst en religie als cultuuruiting

1. Ik beschouw mezelf als vrijdenker. Zonder daar veel over na te denken en bewust voor gekozen te hebben. Ik ben er terechtgekomen. In de definitie van Wikipedia over vrijdenkerij kan ik me vinden: De opvatting dat men zich in zijn denken uitsluitend door de rede, wetenschap en logica en niet door autoriteitsgeloof of traditie moet laten leiden. Vrijdenkers keren zich daarbij sterk tegen elke vorm van dogma.

Maar ik voel me ook individualist en heb me daarom nooit aangesloten bij humanistisch-atheïstische verenigingen als De Vrije Gedachte. Vanuit de verte steun ik evenmin al het gedachtengoed. Zo sluit ik me niet aan bij de strijd tegen de godswaan of tegen religie. Dat roept emoties op die wegleiden van de rede. Iemand die zich laat aansporen door religieuze machten en tot godswaan gebracht wordt verliest zichzelf. Da’s weer een individu verloren. Veroordelen zal ik het door er het mijne van te vinden, maar niet bestrijden.

Het gedachtengoed van Anton Constandse dat blijkt uit een citaat uit 1980 over de islam is al tientallen jaren leidend voor me: Men moet zich eens indenken, welke ghetto’s er zullen ontstaan van verouderde en voor ons gevaarlijke immigranten, als we niet alleen hun gruwelijke slachtgewoonten aanvaarden, maar ook hun discriminatie van vrouwen, hun patriarchaal-autoritaire aanmatiging, hun onderwerping van kinderen en hun stamveten. Waarom van nieuwkomers aanvaarden wat we zelf in gewoonten en wetten hebben opgeruimd?

Hetzelfde geldt voor andere religies. Mijn idee is dat een cultuur met achterlijke gebruiken als de islam haar plek kan innemen in Nederland als het ondubbelzinnig instemt met de Nederlandse rechtsstaat. Zover is het nog lang niet. De overigens verdeelde en verbrokkelde Nederlandse islam spreekt zich onvoldoende uit. Bij individuele moslims zie ik wel beweging, maar bij de islamitische zuil nauwelijks.

Sinds de uitspraak van Anton Constandse in 1980 zijn we juridisch niet veel verder gekomen. Dat valt trouwens minder de Nederlandse moslims dan de overheden te verwijten. Dat stelde nooit duidelijke voorwaarden over integratie en inburgering. Het heeft nooit actief op het belang van de grondrechten gewezen. Door een uitruil van rechten en plichten had dat gekund.

2. Er zijn overeenkomsten tussen kunst en religie. Het zijn waardevolle cultuuruitingen die verder gaan dan de waan van de dag. Geen overbodige luxe in onze gerationaliseerde en economisch gerichte maatschappij. De overloop tussen kunst en religie is altijd groot geweest. Waar religie het voordeel heeft om baas in eigen huis te zijn, lijkt kunst nu haar ambitie en zelfstandigheid te verliezen.

Binnen de grondwet is het toegestaan om op beledigende wijze om te gaan met de religie van anderen. Zoals ook kunst wordt geschoffeerd. Het wordt schrijnend als door delen van kerk, moskee en politiek geprotesteerd wordt tegen het bestaansrecht van kunst. Critici beseffen onvoldoende dat zich dat op termijn als een boomerang tegen religie keert. De volgende stap is een vraag over het bestaansrecht van religie.

Ieder individu heeft het recht om kunst of religie af te wijzen. Ieder heeft immers een individuele smaak. Niet iedereen is verplicht om kennis te nemen van een religie- of kunstuiting en het te gaan zien. Het springende punt is dat degenen die wel kennis willen nemen van religie of kunst daartoe in de gelegenheid moeten worden gesteld. Mensen hun individuele keuze onthouden past niet bij een volwassen pluriforme democratie.

Foto: Alexander Nevsky van Sergei Eisenstein (1938)

Een gedachte over “Kunst en religie als cultuuruiting

  1. Een andere overeenkomst is dat kunst en religie door vervaging van de grenzen tussen wat wel en niet kunst of religie is ‘vloeibare’ entiteiten zijn geworden. Daardoor zijn ze niet meer te vatten in specieke disciplines of regels of kaders en staat het een ieder vrij om iets kunst te noemen of om in iets heilig te geloven.
    Het gevolg van deze vervaging is dat marketing c.q. de positionering in de markt de waarde bepaalt. Wat een culturele verarming is als het product louter vanwege de hoge opbrengst als kunst of vanwege de populariteit als religie gewaardeerd wordt.
    Wat een culturele verrijking kan betekenen als meer mensen bereikt kunnen worden en betrokken raken bij beide verbeeldingen van ideeën die mensen fascineren en die er inspiratie of zin aan ontlenen of er troost, geluk of andere diepe gevoelens uit putten.
    Zowel individueel als collectief kan het mensen in het hart raken of tegen de borst stuiten. Het kan elkaar samenbrengen of een gemeenschap in verdeeldheid brengen, in verwarring enz.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.