George Knight

Debat tussen links en rechts

Secularisme gaat boven religie

with 23 comments

In een toespraak tot de VN in 2005 zegt toenmalig minister Ben Bot dat er over het secularisme misverstanden bestaan: In Nederland, net als elders, mogen politici en politieke partijen zich laten inspireren door religie, zo lang de instituties van staat hiervan apart blijven staan. Het is op te vatten als een weerwoord aan de katholieke minister Agnes van Ardenne.

Aan christelijke politici als André Rouvoet, Piet Hein Donner, Ernst Hirsch Ballin of Agnes van Ardenne zijn Bot’s woorden niet besteed. Zij leggen het principe van secularisme verkeerd uit, vergeten historische ontwikkelingen en tornen aan de vrijheid van meningsuiting:
Van Ardenne: The exercise of one’s freedoms is not an end in itself.
Rouvoet:  Politiek gesproken wordt de vrijheid bedreigd door de verabsolutering van individuele rechten. Zo leidt verabsolutering van de vrijheid van meningsuiting tot het recht op kwetsen van de diepste religieuze gevoelens. Verabsolutering van het recht op gelijke behandeling leidt tot het verbieden van religieuze organisaties om personeel te werven met een gelijke overtuiging.
DonnerSecularisatie is dan ook niet verlies van geloof, maar het veranderen van geloof
Donner: Als gevolg van secularisering is er mogelijk minder verdraagzaamheid voor religie.

In Nederland bestaat een coalitie van religieus conservatieven en vermeend progressieven die opteren voor meer godsdienstig geïnspireerde waarden en normen. Dat uit zich in het idee van met name CDA en PvdA dat de gemeenschap belangrijker is dan het individu. Dirk Verhofstadt vat samen: In de praktijk betekent dit immers dat mensen (vooral mannen) binnen minderheidsgroepen hun medemensen (vooral vrouwen) kunnen onderdrukken, waarbij ze zich steevast beroepen op de vrijheid van godsdienst. Deze politiek heeft in het verleden bewezen dat ze niet deugt. 

Vrijzinnig-liberalen als Boris van der Ham (D66) en Tofik Dibi (GroenLinks) zien dit onrecht, maar vormen een minderheid binnen hun eigen partij. Zolang ze zich niet hergroeperen, maar laten gijzelen door de misvattingen en verkeerde voorstelling van zaken door Job Cohen of Piet Hein Donner bepalen de religieuze conservatieven en progressieve relativisten de agenda. Het wachten is op een aflossing van de wacht.

Voormalig minister Ernst Hirsch Ballin vraagt zich begin 2010 af: Wat heeft ons gebracht tot de huidige vrijheid van godsdienst en de verhoudingen tussen kerk en staat? En hoe gaan we op een constructieve manier om met religieuze en levensbeschouwelijke pluraliteit in onze samenleving? 

Remonstrant en historicus Coos Huijsen geeft het antwoord: Ik voel niet zoveel medeleven met die streng orthodoxe christenen, die jammeren dat hun geloof en levensstijl onvoldoende zouden worden gerespecteerd. Ze beseffen namelijk niet dat hun voorouders anderen onvoldoende respecteerden toen ze zelf nog een meerderheidspositie innamen. Het grootste deel van de 19de eeuw werd de parlementaire geschiedenis hierdoor bepaald. De ondergeschikte positie van de vrouw als gevolg van op de Bijbel geïnspireerde huwelijks- en gezinswetgeving, de ambtenares die bij trouwen ontslag moest nemen, de wetgeving van de katholiek Regout waarbij homoseksualiteit strafbaar werd, de zondagswetgeving waardoor onder meer zwembaden konden worden gesloten, de filmcensuur, het verbod op euthanasie. We kunnen zo doorgaan. Steeds grepen orthodoxe christenen via wet- en regelgeving diep in in de persoonlijke levenssfeer van andersdenkenden. Nu zijn al deze wetten gelukkig gewijzigd. Humaan respect voor de mens om zijn levenssfeer naar eigen geweten zoveel mogelijk zelf te bepalen, is daarbij het uitgangspunt.

Secularisatie is geen bedreiging, maar een bevrijding. Hoewel voor orthodoxe christenen deze vrijheid onwelkom is omdat het hun macht inperkt. Vandaar hun bizarre uitspraken dat secularisme een pseudo-religie is of vrijheid geen doel op zichzelf. Secularisme gaat boven religie omdat het optimale vrijheid voor allen biedt. Laat christenen maar wennen aan het denkbeeld dat ze niet meer alleen voor het zeggen hebben.

Foto: Strand van Scheveningen,1890-1900

23 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Het komt allemaal neer op het respecteren van iemands levenssfeer. En afzien van het opleggen van jouw normen en waarden aan anderen. En het liberale adagio ‘je persoonlijke vrijheid houdt daar op waar je die van anderen schaadt’. De christelijke buren ergerden zich als de jongelui op zondag met het tennisracket zichtbaar onder de arm naar het sportcentrum vertrokken. Hadden ze er last van? Wel nee. Volgens mij waren ze gewoon jaloers.

    Wllm Kalb

    11 november 2011 at 04:44

  2. De titel ‘secularisme gaat boven religie’ is eigenaardig. Secularisme is net als religie een overtuiging, die mensen ertoe kan bewegen een seculiere staat te stichten zoals religies dat kunnen doen om een religieuze staat te stichten. Pas als zo’n staatsvorming of -hervorming het geval is dan kan je stellen dat die seculiere staat qua gezag boven welke religie dan ook uitgaat of dat een specifieke religie een bevoorrechte positie heeft. Het christendom heeft in Nederland nog altijd een bevoorrechte positie. Er staan nog vele stompjes van met name hun zuilen overeind die destijds de seculiere staat maatschappelijk draagvlak bood en die vrijwel geheel door christenen en ex-christenen in leven worden gehouden. Daarin zat het uitgangspunt ‘soevereiniteit van het geloof of de kerk in eigen kring’ verwerkt.
    Doordat Nederland als staat, als maatschappij en als gemeenschap nooit geheel afstand heeft genomen van religie en de zuilen institutioneel niet met wortel en al zijn gerooid, zijn we seculier voorzover het de seculiere wetgeving betreft. Buiten die wetgeving mag ieder naar zijn eigen overtuigingen leven en zien we erupties van clericale, religieuze, liberale, nihilistische en seculiere overtuigingen in de media, het onderwijs, de zorg enz.
    In zo’n context ontstaat al snel een godsdienststrijd (tussen of tegen religies) als we het proces van secularisering niet expliciet vervolgen met een definitief afscheid van de oude religies en een herdefinitie van godsdienstvrijheid.
    Ik ben benieuwd hoever het secularisme wil gaan om de invloed van religies te beperken en vooral waar de grens gelegd wordt om nog substantieel naar je eigen overtuiging te mogen leven en in hoeverre die diep-religieus mag zijn. Een seculiere staat kan in principe evenals een religieuze staat een dictatuur worden, die het in praktijk brengen van geloven c.q. levensbeschouwingen verbiedt, straft of vervolgt.
    De leus ‘secularisme gaat boven religie’ is een vreemde strijdkreet en kan de vorm aannemen dat de aanhangers de invloed van religie tot nul willen reduceren, zoals dat door het communisme tevergeefs is geprobeerd. We kunnen er niet om heen dat mensen behoefte hebben aan geloofsinhouden en -praktijken, die berusten op metafysische gronden. Zoals we er ook niet omheen kunnen dat evenveel of wellicht meer mensen behoefte hebben aan geen enkele metafysica c.q. invloed van welke religie dan ook.
    We zouden er dan ook beter aan doen om de behoefte aan een seculiere staat en maatschappij verenigbaar te maken met de behoefte aan religieuze levensbeschouwingen, ervaringen en geloofspraktijken en vice versa. Een co-existentie van het geloof in een goddelijke wil en dat in een menselijke wil is tot nog toe mogelijk gebleken getuige het bestaan van beide ‘markten voor zingeving, welzijn en geluk’. Wat ons niet gelukt is, is in gesprek blijven met alle partijen c.q. kringen om samen te blijven zoeken naar de modus vivendi.

    artafterallart

    11 november 2011 at 08:42

  3. @Wilm
    Het komt allemaal neer op het respecteren van iemands levenssfeer.
    Exact, daar gaat het om.

    @Artafterallart
    Omdat het secularisme overkoepelend is en religie een passende plek biedt koos ik voor die titel. Het bedoelt te zeggen dat de staat zich strikt neutraal op dient te stellen om echt pluralisme te realiseren. Dus de titel betekent dat de neutraliteit van de staat boven alles gaat. Dat lijkt me een verdedigbaar uitgangspunt.

    Ik zie overigens geen tegenstelling tussen religie en secularisme. Het zijn conservatieve christelijke politici die telkens zeggen dat secularisme een werelds fundamentalisme is. Maar da’s onzin. Secularisme is gewoon de neutrale koepel waar religie een plek vindt. Maar niet langer een bevoorrechte plek. Deze christenen vermengen in het debat bewust het inschikken tussen gelijken met het afschaffen van hun voorrechten. Om dat laatste te vertragen of zelfs te voorkomen halen ze retorisch alles uit de kast. Een moderne christen-politicus als Ben Bot uitgezonderd.

    George Knight

    11 november 2011 at 10:30

  4. het klinkt mooi een neutrale staat,
    maar ik zie dat niet echt in praktijk worden gebracht
    als het om vrijheden en verantwoordelijkheden gaat, dan moet de staat altijd een standpunt innemen
    met een ‘laissez faire, laissez aller’ zou nooit de abortuswetgeving, vrouwenemancipatie enz. tot stand zijn gekomen

    secularisme is geen neutrale beweging of overtuiging
    het beoogt de invloed van religie te reduceren
    op zowel de staat als de maatschappij

    ik snap dat je op zoek bent naar een seculiere rechtsstaat,
    maar dan heb je het over een scheiding van de overheidsmacht en de rechtelijke macht
    dan kom je uit op rechtstatelijkheid in het gedrag van instituten, organisaties enz.
    op een deugd, die we integriteit noemen

    uiteindelijk wil je een integere staat, een integere rechtbank, een integere politicus, een integere religie enz.
    misschien dat dat een betere titel is: integriteit gaat boven religie

    artafterallart

    11 november 2011 at 11:04

  5. @Artafterallart
    De politiek neemt een standpunt in over beleidsterreinen. Bijvoorbeeld over euthanasie of abortus. Dat wordt geformaliseerd in beleid. Dat proces stopt niet bij een staat die zich strikt neutraal opstelt. Een neutrale staat is dus wat anders dan de normale politiek besluitvorming zoals die nu via politieke partijen plaatsvindt. Het is het kader.

    Een gevolg van het secularisme kan zijn dat de invloed van religie gereduceerd wordt. Het ligt er echter aan hoe overheersend de positie van religie op dat moment is. Als die al genormaliseerd is en in lijn ligt met andere levensovertuigingen dan hoeft er niks gereduceerd te worden. Reductie betekent dus het terugbrengen van het surplus aan invloed tot gemiddeld. Binnen het pluralisme.

    Ik zou niet weten waarom secularisme dat een neutrale staat beoogt niet zou kunnen bestaan. Daarbij horen een strikte scheiding van kerk en staat. Maar er zijn nuanceverschillen. Religieus geinspireerde politici vinden dat ze zichtbaar en invloedrijk op straat moeten kunnen zijn. Dat gaat verder dan terug achter de voordeur.

    Ik neem daarin een tussenpositie in. Ik vind niet dat religie alleen achter de voordeur thuishoort. Zoals ook levensovertuigingen trouwens. Maar evenmin vind ik de dwang van religieuze politiek die over immateriele vraagstukken vaak een meerderheid blokkeert gewenst. Die grens kan in openheid uitgepolderd worden. Uiteraard binnen de kaders van het secularisme.

    Dan zijn we weer terug bij de politiek. Een en ander moet nu eenmaal daar uitonderhandeld worden. En dan bedoel ik niet beslissingen over de verschillende beleidsterreinen, maar de principe uitspraak over de voorwaarden waaronder politiek moet worden gevoerd. Daar valt nog aan duidelijkheid te winnen. En aan evenwicht.

    George Knight

    11 november 2011 at 12:00

  6. Ik kan je niet volgen in je onderscheid tussen de politieke besluitvorming en de staat.
    Nederland is formeel een staat, voorzover we daarmee willen aangeven dat we een politieke en bestuurlijke eenheid vormen op een grondgebied met vaste grenzen en een van andere staten onafhankelijk bestuur.
    We gebruiken dagelijks de term staat voor de aanduiding van de overheid c.q. de personen die het gezag uitoefenen. Lokaal is dat de gemeenteraad en landelijk het parlement; gegeven het dualisme waar we bij onze huidige democratie vanuit gaan.

    Wat versta jij eigenlijk onder het begrip ‘staat’?

    artafterallart

    11 november 2011 at 12:29

  7. @Artafterallart
    Staat kun je juridisch, maatschappelijk of politicologisch duiden. Het gaat dan om de samenhang tussen de instellingen, de regels, het gemeenschapsleven, een vastgelegd territorium en de centralisatie van de organisatie. Da’s dan het theoretische kader van het praktische kader ‘secularisme’ waar ik op duidde.

    George Knight

    11 november 2011 at 13:04

  8. Een beetje christen nu weet van zijn Jezus dat hij het helemaal niet voor het zeggen hoeft te hebben; een beetje christen nu wordt met zijn eigen besmette achtergrond alleen maar benauwd van een secularisme, dat niet doorheeft dat het ook een levensbeschouwing is,..en dus ook alle riskante trekken heeft van een levensbeschouwing die ook het christendom kende/kent: denken dat je beter bent dan anderen en dat jouw vrijheid vóór die van anderen gaat. Met hun Jezus en zijn Godsgeloof weten christenen maar al te goed dat iedereen aandacht en ruimte verdient, met name diegenen, die zgn niet “meetellen” of in onze maatschappij door de “sterkeren” onder de voet worden gelopen. Christenen beginnen zich nu maar al te pijnlijk bewust te worden van hun eigen gelijkhebberij en zoeken anderen om democratisch in dialoog een goede maatschappij en wereld mee op te bouwen! (heel bewust gebruik ik het woord “christenen” en niet : christendom! Als secularisten nu ook maar eens niet te gretig dat woord secularisme gebruikten..en hun eigen verantwoordelijkheid voor hun levensbeschouwing nemen!)

    joost tibosch sr

    11 november 2011 at 13:46

  9. @Joost
    Jammergenoeg zit er altijd lucht tussen theorie en praktijk. Tot voor kort maakte de christelijke politiek in Nederland de dienst uit. Door de ontkerkelijking en de fragmentering is dat veranderd. Maar nog niet alle christelijke politici beseffen de nieuwe verhoudingen. Ze stellen zich nog steeds op alles eerste onder de gelijken. Zie daarvoor de citaten van Donner, Van Ardenne, Rouvoet.

    Secularisme is geen levensbeschouwing. Dat zeggen is een defensieve houding die voortkomt uit nostalgie over een verloren positie. Secularisme is de neutrale gelijkheid die religie het streepje voor dat het had afneemt. Maar niet religie het recht van spreken verbiedt. Religie kan zich gewoon voegen in het pluralisme met de anderen. Ik besef dat dat vanuit historisch besef wennen is.

    Het gaat om de optimale vrijheid van alle Nederlanders. Niet om de religieuze of de seculiere vrijheid. Want als vrijzinnige neem ik binnen dat secularisme een identieke positie in als mijn religieuze buurman. En da’s goed zo. Naast elkaar. Het verschil met vroeger is dat het kader niet meer religieus is, maar neutraal jegens alle religies en levensovertuigingen.

    Indien een van de levensovertuigingen zich op hetzelfde verheven standpunt zou willen stellen zoals religie vroeger deed door niet alleen de eigen achterban, maar alle Nederlanders te willen overkoepelen met eigen normen en waarden, zal ik me daartegen verzetten. Inwisseling van de ene dwang door de andere is niet de opzet van de neutrale positie. Maar tevens ligt dan op de christenen de plicht om die neutraliteit te aanvaarden en er geen karikatuur van te maken.

    George Knight

    11 november 2011 at 14:06

  10. ok, er zijn dus sowieso verschillende opvattingen van de staat mogelijk
    als jij die samenvat met ‘de samenhang’ tussen instituties, regels, enz.’ dan zou de praktijk ook divers kunnen zijn; varierend van een losse tot een vaste samenhang, van alle instituties tot enkele enz.
    het secularisme kan ik niet meteen plaatsen als een toepassing van die samenhang
    voor mij blijft het een overtuiging dat de invloed van religie moet worden op staat en maatschappij

    wat Joostsr opmerkt, lijkt me juist. Er schuilt een geloof in. Wat mij betreft een geloof in een democratie, waarin de invloed van religie geminimaliseerd is tot een inspiratiebron tussen alle inspiratiebronnen die ons ter beschikking staan.

    qua inspiratiebron is het secularisme tezeer een one-issue-beweging om er een complete levensbeschouwing in te ontdekken.

    artafterallart

    11 november 2011 at 14:24

  11. Besef je eigenlijk wel hoe ingewikkeld je gaat praten om te “bewijzen” dat secularisme geen levensbeschouwing is!

    joost tibosch sr

    11 november 2011 at 14:25

  12. @Artafterallart
    Als je geloof in de democratie een geloof noemt, dan ga ik daar graag in mee. Maar het wijkt wel af van wat de meesten onder geloof verstaan. Je hebt gelijk dat secularisme geen levensbeschouwing, maar een kader voor de inrichting van onze staat is. Zoals de verpakking van een brood ook geen brood is.

    @Joost
    Besef je eigenlijk wel hoe ingewikkeld je gaat praten om te “bewijzen” dat secularisme geen levensbeschouwing is!
    Nee. Ik hoef niks te ‘bewijzen’. Volgens mij is het glashelder. Sorry, voor de lange toelichting.

    George Knight

    11 november 2011 at 14:48

  13. Religie kan zich voegen in pluralisme..o ja, niets liever dan dat. Maar secularisme is geen pluralisme. Ook secularisme zal zich moeten voegen in dat pluralisme, hoeveel moeite het haar met haar nog beperkte geschiedenis nu al blijkt te kosten!

    joost tibosch sr

    11 november 2011 at 19:36

  14. @Joost
    Ook secularisme zal zich moeten voegen in dat pluralisme, hoeveel moeite het haar met haar nog beperkte geschiedenis nu al blijkt te kosten!

    Ik heb geen idee wat je daar nou mee bedoelt. Ik herhaal wat ik eerder zei: Maar tevens ligt dan op de christenen de plicht om die neutraliteit te aanvaarden en er geen karikatuur van te maken.

    George Knight

    11 november 2011 at 22:50

  15. @George Knight
    U werkt zich hier finaal in de nesten:

    –Ik zie overigens geen tegenstelling tussen religie en secularisme. Het zijn conservatieve christelijke politici die telkens zeggen dat secularisme een werelds fundamentalisme is. Maar da’s onzin. Secularisme is gewoon de neutrale koepel waar religie een plek vindt.–

    Precies dat is nu dat wat u eigenlijk al redenerend ook begrijpt. Maar daarmee heeft u natuurlijk wel de deur geopend voor Artafterallart en Tibosch..
    Het is gewoon baarlijke nonsens dat een aanname op één lijn gesteld kan en mag worden met het mathematisch denken. Het is waanzin om een filosofie toe te passen op bouwkunde, stereometrie en alles dat maar bèta is.
    Dat moet u niet trachten uit te leggen, maar van de hand wijzen. Er schuilt geen aanname in bèta, geen enkel!

    Geloof? Wel dat mag men wat mij betreft fijn voor zichzelf houden en in die mening zit geen enkel geloof, geen enkele aanname. In tegendeel.

    toetssteen

    12 november 2011 at 00:56

  16. @Tibosch
    –Religie kan zich voegen in pluralisme..o ja, niets liever dan dat. Maar secularisme is geen pluralisme. Ook secularisme zal zich moeten voegen in dat pluralisme, hoeveel moeite het haar met haar nog beperkte geschiedenis nu al blijkt te kosten!–

    Zelden zoveel onzin gelezen in een paar regels. Lijkt wel een draaimolen aan keuzes en als mijnheer Knight er de verkeerde uitpakt dan had hij natuurlijk de andere optie uit moeten pakken.
    Net een loterij, de keuze is altijd mis.

    Wat er mis is, dat is het gegeven. Daar gaat het grondig mis.
    De eerste vereiste voor seculier denken heeft namelijk in zich dat men zich niet laat leiden door religie. Het is dan ook uitermate bizar om te stellen dat díe denkwijze ook een religie is.
    Jaja, Moeder de Gans schreef ook heel aardige sprookjes, maar ik onderken ze als sprookjes, maar op die manier zou ik toch bezig zijn het sprookje te erkennen. Mjah, je moet er maar opkomen.

    toetssteen

    12 november 2011 at 01:04

  17. @Toetssteen
    U vindt dat ik me in de nesten werk. Maar ik zie dat niet. Nogmaals, of iemand nou gelooft in Sinterklaas, moeder de Gans, marsmannetjes of God moet-ie zelf weten. Dat recht heeft iemand. Er zijn zelfs wetten voor om dat te garanderen.

    Ik stop alleen daar waar religie mij opgedrongen wordt en het probeert andere levensovertuigingen te overheersen. Tegelijk verwacht ik van ‘secularisme’ dat het niet in dezelfde fout vervalt die religie en religieuze politiek maakten. Echte neutraliteit dus. Die de staat afschermt voor de overheersing van religie. Of wat dan ook. Misschien ben ik de enige die het zo begrijp, maar ik vind zo’n lijn glashelder en rechtlijnig.

    George Knight

    12 november 2011 at 10:32

  18. @Toetssteen..Wat raar, u spreekt mij aan …en begint dan een een-tweetje met GKnight? Is dat de nieuwe natuurwetenschappelijke manier van debatteren met andere wetenschappers?

    joost tibosch sr

    13 november 2011 at 18:51

  19. @Joost
    Nee, dit is geen nieuwe manier van redeneren. Ik zag er trouwens geen een-tweetje in. Toetssteen hield het naar mijn idee zakelijk dus mag een reactie verwachten.

    George Knight

    13 november 2011 at 21:54

  20. @Tibosch
    Amusant. Ik had geen een-tweetje met George Knight.
    Ik snap dat het u welkom is zoiets te menen zodat u meent onder het antwoorden uit te komen. Maar ja, blijkbaar bent u daarbij betrapt.
    Wacht op een gedegen antwoord en dan niet op de wijze van: als u niet gelooft, gelooft u toch omdat bij het niet geloven geloof aanwezig moet zijn.
    Huh?
    Naar mijn idee moet het zijn ik geloof niet en u moet mij maar zien te bewijzen dat uw aanname (want dat is geloof) ook maar kan beginnen met het vormen van vaststaande gegevens!

    Gaan we daarna de boel eens grondig analyseren.

    toetssteen

    14 november 2011 at 00:24

  21. @George Knight 10:32
    Ik sta er weinig anders in. Mijn punt is echter dat ultieme vrijheid teniet kan worden gedaan door hen die van die vrijheid misbruik/ gebruik, maar dat is om het even, zullen maken.
    Hoe verdedigt men vrijheid als die wordt aangevallen en gebruikt?
    Zelfde geldt voor democratie overigens.

    toetssteen

    14 november 2011 at 00:29

  22. U hebt het -no problem- over analyse van een duidelijk bewijsbare werkelijkheid. Ik wijs erop dat er ook een duiding van werkelijkheid is, die men bv. altijd al in de werkelijke kunst en cultuur vindt, en waar kunst-, literatuur- en cultuurwetenschappen dan ook analytische duidelijkheid over te bieden hebben. Mensen hebben gelukkig het vermogen om hun werkelijkheid anders te denken dan hij is..dat is zelfs het begin van alle wetenschap, kunst en cultuur..en alle menselijke verandering. En..zoals u toch zult weten, vallen onder het woord “levensbeschouwing” zowel gelovige als niet gelovige duidingen van de werkelijkheid, of u dat nou leuk vindt of niet! Ik zou niet weten waarom dat misbruik van niet-gelovige of gelovige vrijheid zou zijn. En dus ook niet -waar u net als ik blijkbaar als de dood voor bent- dat dat uw vrijheid zou aantasten.

    joost tibosch sr

    14 november 2011 at 02:17

  23. […] Chaput komt met claims die geen basis in de werkelijkheid vinden. Katholieken mogen in Europa en de VS net als anderen hun mening in het publieke debat geven. Niemand die dat verhindert of hun mening minder zwaar laat tellen. Charles Chaput denkt retorisch handig te opereren door met een vergelijking katholieken en secularisten in dezelfde categorie te plaatsen. Maar da’s te simpel. Secularisten zijn niet per definitie atheïstisch of anti-religieus, ze willen ruimte voor iedereen en geen vermenging van politiek en religie. […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: