George Knight

Debat tussen links en rechts

Behoudzucht in de beeldende kunst

with 8 comments

 

Beeldenstorm in kunst is als een pendule. Soms slaat het links, soms rechts. Een NRC-recensie van politieke affiches uit de jaren ’70 (vdve) toont de houdbaarheid: Eigenlijk maken ze één ding echt duidelijk: dit zijn de jaren van retoriek en van dik hout zaagt men planken. Links-activistische toegepaste kunst die jaren later als overspannen, pathetisch en ongenuanceerd wordt beoordeeld. Niets staat stil, onze mening nog het minst.

Lastig om uit te gaan van goede bedoelingen van beeldenstormers. De praktijk leert dat beeldenstormen altijd uit de hand loopt. Beeldenstormen is per definitie een emotie die uitgaat van intolerantie en tot doel heeft om iets van de ander te vernietigen. Of het sacrale nu het uitgangspunt of het doel is maakt geen verschil. Daar past geen relativering bij die een beeldenstorm goedpraat.

Sooreh Hera zette vanuit haar eigen wereldbeeld een autonoom beeld naast een al bestaand wereldbeeld. Ze vernietigde de illusie van de ander, niet een fysiek beeld. Zij is daarom geen beeldenstormer. Hoogstens een moderne variant die met hedendaagse middelen aanleunt tegen een traditie van iconoclasme in de kunstgeschiedenis. Wat rebelsheid door associatie suggereert. Hoogst fascinerend en van deze tijd, maar Hera bleef aan de nette kant door slechts een illusie te verdringen.

Iconoclasten die anderen hun opinie opdringen door middel van beschadigen of vernietigen van beelden zijn de ware beeldenstormers. Actief geweld tegen een kunstwerk maakt daarbij het verschil. Ze tasten de vrijheid van expressie van de maker aan door deze uit te willen vegen. Onder welk mom dan ook. Het gaat niet om het geweld dat indirect als reactie tegen de maker opgeroepen wordt. Ook Robert Rauschenberg vlakte ooit een tekening van Willem de Kooning uit. Met toestemming.

Religies roepen trouwens door hun hooghartig karakter en hun beroep op het hogere tegengeluiden op. Dat tegengeluid hebben ze nodig om maatschappelijk bij de tijd te blijven en niet te vervreemden in apartheid. Ook daarom moet een tegengeluid als dat van Hera door alle weldenkende mensen onvoorwaardelijk geaccepteerd worden. Het tegengeluid is niet een bedreiging voor religie, maar juist de redding ervan.

Als overigens ooit de overbodigheid en het maatschappelijk isolement van de Nederlandse museumsector is aangetoond, dan was het tijdens de affaire-Hera eind 2007. Een collectieve actie van tien gezichtsbepalende kunstmusea had de geloofwaardigheid van de sector gediend. Al hadden ze maar elk een foto van Hera op zaal gehangen. Maar het bleef bij het kleinere museumgoudA en een standvastige directeur.

Sinds die tijd kijk ik anders naar blauwdrukken, vergadercultuur, megamanifestaties en megamarketing, vertragingen in bouw en kostenoverschrijdingen en de vraag naar steeds meer van deze musea. Ze mogen van mij gesloten worden. Hoe doorleeft kan een kritisch beredeneerd schilderij of installatie zijn of een als maatschappelijk opgezet project als een museum de eigen functie vergeet? De Nederlandse museumsector gaat aan behoudzucht ten onder.

Het Van Abbemuseum is hierop een gunstige uitzondering. Het handzame boekje van Jonas Staal over de vrijdenkersruimte van de VVD is een juweeltje van duidelijkheid en oorspronkelijkheid. En Boijmans, De Pont en het Haags Gemeentemuseum bieden kwaliteit. Daar stopt het voor Nederland. Voldoende?

Foto: ‘Kerkinterieur met beeldenstormers‘ olieverf op paneel door Hendrik van Steenwijck II, omstreeks 1610-1630. Aankoop in 2008 door museum Het Prinsenhof met steun van de Vereniging Rembrandt.

8 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. De oproep om een aantal musea te sluiten komt op mij over als een verbale beeldenstorm.

    bromsnor

    4 december 2010 at 18:04

  2. @Bromsnor
    Mooi gezegd. Ik pleit niet zozeer voor sluiting van musea, maar zal een voorstel daartoe niet bestrijden. Naar mijn idee kent Nederland zeker 25% teveel kunstmusea. Die overwegend in de tweede en derde divisie spelen.

    George Knight

    4 december 2010 at 18:13

  3. George, het is de taak van musea om kunst te verzamelen. te tonen en te conserveren. Zo behoeven wat mij beteft daarmee niet in de frontlinie van het actuele kunstdebat plaats te nemen, daarvoor zijn volop andere gelegenheden. Kwaliteit en diversiteit daarentegen stel ik zeer op prijs. dus liever een goed werk van een lokale onbekende grootheid, dan het zoveelste derderangs werk van een Picasso of Mondriaan, of weer een voorbeeld van trendy provocatie-kunst. Helaas gaat het in de wereld van het moderne museum tegenwoordig ook alleen nog maar om visibility, p.r., blinkende nieuwbouw en veel, vooral veel, bezoekers. Waarom ze komen, wat ze er zoeken of wat ze bekijken is niet van belang. Als ze maar geweest zijn. Jammer, want ze lopen alleen maar in de weg van de ware liefhebbers, die er steeds minder van hun gading vinden, niet op zaal althans.

    de_rookvogelwachter

    4 december 2010 at 18:30

  4. @rookvogelwachter
    Mij gaat het ook om kwaliteit. En straatlawaai dat tot in de museumzalen doorklinkt. We kunnen elkaar wel vinden in onze kritiek, lijkt me.

    George Knight

    4 december 2010 at 20:44

  5. Ja, ik ben het in grote lijnen zeker met je eens. Alleen dat straatlawaai mag van mij wel wat minder.

    de_rookvogelwachter

    4 december 2010 at 20:51

  6. @Rookvogelwachter
    Ach, als het maar bruist. De modder en regen hoeven natuurlijk niet over het parket te stromen. Dat hebben we in Florence bij de grote overstroming van 1966 al gehad.

    In musea blijft het irenisch stil. In de literatuur is er tenminste een debat tot stand gekomen, na Ton Anbeek ooit en Thomas Vaessens nu. Consensus is daar nog niet bereikt, maar een debat is geopend over de stelling dat straatrumoer moet doorklinken in boeken. Waarom kan dat niet in de museumwereld? Er is niet eens sprake van een begin van een debat. Hemeltje, hoe dicht zitten daar de luiken? Vandaar mijn stelling dat de museumwereld behoudzucht toont. Ik kan er jammergenoeg niet meer van maken.
    http://markcloostermans.blogspot.com/2009/04/118-een-bom-in-de-republiek-der.html

    George Knight

    4 december 2010 at 21:26

  7. […] dat de context voor kunstwerken al kunst is. Umanets past in de traditie van verwarde geesten en iconoclasten zoals Gerard Jan van Bladeren die tot tweemaal toe aan het eind van de vorige eeuw een werk van […]

  8. […] van Salman Rushdie, de moord op Theo van Gogh, het tentoonstellen van controversiële kunst (Sooreh Hera of Lars Vilks), de moordaanslag op en bedreiging van Kurt Westergaard of de aanslag bij Charlie […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: