George Knight

Debat tussen links en rechts

Terugblik op een optimaal pragmatisch kabinet

with 13 comments

In de aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer waarschuwde Frits Bolkestein in mei 2010 voor Job Cohen in een VK-opinieartikel. Volgens Bolkestein ‘verwende Cohen ten onrechte zijn moslims’. De kritiek is gerechtvaardigd, maar ook overbodig. Het gaat om de economie. Een terugblik op de voorspellingen.

I. Cohen was een onvaste premier geworden. Die verwachting was de reden dat ik met chagrijn en ellende in het hart VVD stemde. Bolkestein staat aan de zijlijn, maar Cohen vindt zichzelf nog steeds terug in de actuele politiek. Tamelijk verloren. Ze spelen dubbelrollen. Want in de jaren ’90 (vdve) beten ze niet door terwijl ze nu een beeld van bekwaam handelen trachten op te roepen.

Het gaat om economie, niet om integratie. Bolkestein en Cohen hebben niets gedaan om de uitwassen van het kapitalisme te dempen, laat staan de controle erop te versterken. Met hun medewerking is de inrichting van de maatschappij verhard en ontspoord in rationalisaties. Hun gepraat over islam en moslims was niet onwaar, maar irrelevant. Ze misten de hoofdzaak. Uit onkunde of moedwil.

Nederland had geen behoefte aan een rechts kabinet, maar aan een goed kabinet dat problemen aanpakte, moderniseerde en over de eigen schaduw heenstapte. Een centrum-rechts kabinet is er gekomen. Het was beter geweest als GroenLinks en D66 de plaats van de PVV hadden ingenomen. Mede doordat deze partijen aan de PvdA kleefden is het niet gebeurd.

Duidelijk is dat PvdA en Cohen door de fundamenteel foute interpretatie van de economie geen inbreng aan een goed kabinet hadden kunnen geven. ECB-president Jean-Claude Trichet zei in mei 2010 in een interview met het Duitse Handelsblatt dat bezuinigingen niet de economie kapotmaken, maar dat uitblijven van juiste fiscale en budgettaire maatregelen dat doen. Cohen miste dit aspect en plaatste zich buiten een kabinet. Niet door Uruzgan of integratie. Hij sleepte GroenLinks en in mindere mate D66 mee.

Wat moet een goed kabinet doen? Het dringt de invloed van banken terug zodat ze nationale staten niet meer in gevaar kunnen brengen. Het vergroot vrijheden van de burger en dringt de macht van de staat terug in het surveilleren, controleren en corrigeren van burgers. Het voert een gezonde fiscale en budgettaire politiek en handhaaft zo de geloofwaardigheid van de Nederlandse economie. Het combineert compassie voor de zwakkeren met werkzaamheid en zelfstandigheid van anderen. Het stopt tijdelijk de instroom van kansarmen zonder nationalistisch en xenofoob te worden. Het handelt doelmatig, treedt trefzeker op, geeft prioriteit aan het oplossen van problemen en zet het algemeen belang van Nederland voorop. Naar schatting wordt door Rutte 25% van deze minimumeisen gevolgd.

II. Welke partijen konden een goed kabinet schragen? In een coalitiesysteem gaat het om een coalitie die een meerderheid vormt in de Tweede Kamer. In pragmatiek kunnen uiteenlopende partijen elkaar treffen. Zodat aanpakken en oplossen van problemen de gemeenschappelijk noemer wordt. Ideologie wordt ondergeschikt. Motorblok VVD-CDA was vanaf voorjaar 2010 duidelijk. Vraag was wie er aan mocht schuiven.

De rol van de VVD was leidend. Het lag op koers voor een goed kabinet, maar wist ideologische afwijkingen niet achter zich te laten. Zoals de hypotheekrenteaftrek. De VVD kent op dit moment automatische reflexen die naar het verleden verwijzen. Het is een schaduw van een vrijzinnig liberale partij geworden.

Het CDA dat christelijke scherpslijperij achter zich kan laten is een pragmatische partij die alle kanten op kan buigen. De CU wordt bepaald door christelijke ideologie om met overtuiging pragmatische politiek te kunnen voeren. De CU kan nooit over de eigen schaduw heenstappen omdat het aan de bijbel haar bestaansrecht ontleent. De SGP is bestuurlijk zuiver en lijkt daardoor pragmatisch, maar streeft naar een theocratie. Het tegenovergestelde van pragmatiek.

De PvdA en Cohen hadden zelfs een half jaar later nog steeds een verkeerde opvatting over de rol van de economie, overheidsfinanciën en bezuinigingen. Erger is dat de PvdA onduidelijk in haar beweegredenen blijft. SP en GroenLinks zijn rechtlijniger. Maar dat maakte deze partijen nog niet geschikt voor regeringsdeelname. Van deze drie partijen had GroenLinks toch als enige in staat moeten worden geacht om door de pragmatische en open opstelling van Femke Halsema over de eigen schaduw heen te stappen. Dat lukte niet omdat zij onvoldoende afstand nam tot de PvdA.

D66 is in de kern een pragmatische partij die in verkeerd vaarwater is terechtgekomen. Koerswijziging lijkt mogelijk. Dan moet de macht verschuiven. Pragmatici als Alexander Rinnooy Kan of Hans Wijers zouden gemeenschappelijke grond met de VVD kunnen vinden. Onder meer in het vergroten van burgerrechten, het verkleinen van het belang van de staat en het moderniseren richting kenniseconomie. Jammergenoeg blijft Pechtold zijn partij gijzelen.

Resteert de PVV. Een partij die zich ideologisch profileert en onderscheidt van pragmatische partijen. Vraag is echter hoe dik dit ideologische vernis is. Omdat het eerder een instrument van politieke marketing is dan een kernwaarde kon de PVV buigen in de onderhandelingen met VVD en CDA. De PVV blijft een twijfelgeval, mede omdat het als organisatie zwak is. Affaires rond kamerleden wijzen daarop.

Conclusie is dat voor een goed kabinet een coalitie VVD-CDA-PVV realistisch was, maar een coalitie van VVD-CDA-D66-GroenLinks optimaal. Een onwaarschijnlijk scenario. Immers de combinatie van de meest vrijzinnige partijen die mogelijk was. Bovenal waren het de enige partijen die pragmatisme boven ideologie hadden kunnen stellen en in staat waren geweest om samen te opereren. Het is er niet van gekomen.

Foto: Marcel van Eeden, 5 september 2006 [1854] tekening; credits Marcel van Eeden

Advertenties

13 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Met zo’n moderne compakte regering hebben ze het in Ierland niet gered. De markt kreeg daar alle ruimte.

    Ze deden daar wat een goed kabinet in Nederland volgens jou ook moet gaan doen.
    Ik vrees het ergste.

    Hebben we met onze vergaande liberalisering van vele overheidstaken we vele kinderen met het badwater weggegooid?

    De ontwikkeling van het grootste maatschappelijke goed van de vorige eeuw: de verzorgingsstaat, dreigt op de vuilnisbelt te belanden.

    Ons nog steeds niet aflatende superieure machtsdenken – economisch narcisme -ten opzichte van andere groeiende wereldeconomiën draagt vrees ik tot een verder gaand verval stevig bij.

    Jacob Hesseling

    25 november 2010 at 15:04

  2. @Jacob Hesseling
    Ik stel het omgekeerde voor dan wat in Ierland is geprobeerd. Daar gijzelen bankschulden de economie. Daarom schreef ik over een goed kabinet: Het dringt de invloed van banken terug zodat ze nationale staten niet meer in gevaar kunnen brengen.

    De verdergaande liberalisering, of hoe je het noemt, is me een doorn in het oog: Bolkestein en Cohen hebben niets gedaan om de uitwassen van het kapitalisme te dempen, laat staan de controle erop te versterken. Met hun medewerking is de inrichting van de maatschappij verhard en ontspoord in rationalisaties. Die tendens is me dus zeer onwelkom.

    Zonder goede redenen is een deel van de verzorgingssstaat ontmanteld. Het zou nog te billijken zijn als ons geld vervolgens in de Afrikaanse bush, de Aziatische dessa of de Amerikaanse jungle de allerarmsten ten goede was gekomen. Het omgekeerde gebeurde. Ons geld is met medeweten van de hele Nederlandse politieke klasse doorgesluisd naar de graaiers en veelverdieners. Het valt niet uit te leggen en daarom zwijgt de politiek.

    Ik gooi met het badwater de economie niet weg. Want economische problemen kunnen alleen economisch opgelost worden. We zitten nu eenmaal in dat schuitje. Maar het moet wel anders dan voorheen. Ik zou als eerste maatregel willen voorstellen om de banken van de beurs te halen en voortaan in te richten als nutsbedrijven die het algemeen belang dienen. Zodat een land als Ierland niet om kan vallen en er straks wellicht maar vier eurolanden overblijven die het rooien: Duitsland, Nederland, Finland en Oostenrijk.

    Overal zijn burgers met de sanering van bankschulden opgezadeld. Ook in Nederland. Ik verwijt de hele Nederlandse politiek dat dit is kunnen gebeuren en passende controle ontbrak. De politiek kijkt nu collectief weg voor het eigen falen. En Wouter Bos zei dat we aan de reddingsoperatie van ABN wellicht geld over zouden kunnen houden moest weten dat het ons 10 miljard zou kosten. Onbenul of moedwil?

    Ik denk dat we in het Westen ons zelfvertrouwen niet moeten afleggen. Nog steeds gaat er veel goed en kennen we niet de rechteloosheid of slavernij van andere landen. Maar er zou wel steviger ingegrepen moeten worden om te redden wat we hebben. Ik maak me zorgen over het uitblijven van maatregelen die een volgende crisis minder waarschijnlijk maken. Die kondigt zich aan, de geschiedenis herhaalt zich. Ergo, nu de reserves op zijn, zakken we straks gelijk naar de bodem als het ijs breekt. De politiek zwijgt.

    George Knight

    25 november 2010 at 16:14

  3. "Bolkestein en Cohen hebben niets gedaan om de uitwassen van het kapitalisme te dempen, laat staan de controle erop te versterken."
    George, Cohen was staatssecretaris van Justitie. Dan ga je daar niet over.

    Je beticht hem van een "fundamenteel foute interpretatie van de economie" "[om]dat bezuinigingen niet de economie kapotmaken, maar dat uitblijven van juiste fiscale en budgettaire maatregelen dat doen." Heeft hij niet o.a. een belastingverhoging voor de hoogste inkomensgroepen voorgesteld, zich hard gemaakt voor het op de helling duwen van de HRA, etc.? Juist die opvattingen zorgen ervoor dat je niet mag aanschuiven bij de VVD

    "Naar schatting wordt door Rutte 25% van deze minimumeisen gevolgd."
    Nou, daar geloof ik helemaal niets van.

    Je stelt dat D66 c.q. Pechtold onvoldoende flexibel is, terwijl de raakvlakken die je noemt toch niet gering zijn. De PVV kon wel buigen, zeg je. De richting waarin er gebogen diende te worden was echter een economisch rechts beleid, met precies de uitwassen van het kapitalisme waar je tegen ageert. En dat hebben we aan niemand anders dan Rutte te danken.

    Joke Mizee

    25 november 2010 at 17:21

  4. In grote lijnen kan ik wel instemmen met je visie.

    Ik vrees echter dat er eigenlijk nog een begin gemaakt moet worden met een goede analyse die een goede regering met een goed beleid zou kunnen voortbrengen. Zo’n analyse heb ik nog nergens in voldoende mate gezien.

    Peter Louter

    25 november 2010 at 17:40

  5. @Joke
    Je bent van mening dat een staatssecretaris van Onderwijs of Justitie geen invloed heeft op de uitwassen van het kapitalisme, daar niet over gaat. Je haalt me in cynisme ruimschoots in wat het functioneren van de Haagse politiek betreft.

    Het gaat me niet om de partijpolitiek van een onsje meer of minder. Of de SP in inkomenspolitiek nivellerender is dan de PvdA en die weer meer dan de VVD. Het gaat me om het hele systeem dat niet deugt waar ook mensen als Wim Kok en Wouter Bos hun medewerking aan hebben verleend. Dus ook de PvdA. Natuurlijk staat de VVD een andere politiek voor dat de PvdA of de SP. Maar geen fundamenteel verschil.

    Denk je dat door Rutte meer of minder dan 25% wordt gehaald? Zoveel is dat toch niet? Ik doelde met name op de budgettaire politiek en de aansturing van departementen die doelgericht uitpakt.

    De richting waarin gebogen is was een economisch rechts beleid. Zeker, zoals steeds. Die uniforme koers is juist mijn kritiek. Onder Balkenende IV of Kok II gebeurde niet anders. Het is de wetmatigheid. je geeft Rutte te veel eer. Hij volgt de consensus van de Nederlandse politiek. Ook D66 staat trouwens een economisch rechts beleid voor.

    Het vermeende gebrek aan flexibiliteit van laatstgenoemde zag ik overigens op een ander terrein, namelijk de integratie. D66 verkondigt onder verwijzing naar burgerrechten weliswaar een individualisme dat prima bij het liberalisme past, maar Pechtold brengt dat tegelijkertijd om zeep door te ageren tegen Wilders en daar zelf niets tegenover te stellen.

    @Peter
    Dat gebrek aan een goede analyse voor goed kabinetsbeleid was precies wat me tot mijn stukje bracht. Dat heb je goed begrepen. Hier en daar worden op deelgebieden natuurlijk wel intelligente beschouwingen geschreven. Maar je hebt gelijk dat het nog nergens samen komt en een groot publiek vindt. Ik zie dat het zelfs hier moeilijk is om los te komen van traditionele links-rechts indelingen. Zo zit het in onze genen. Kun je dan verwachten dat de politiek het eigen handelen eerlijk tegen het licht houdt?

    George Knight

    25 november 2010 at 17:47

  6. Tuurlijk heeft de PvdA krediet verleend aan dit systeem. Dat maakt het voor Cohen, zelfs nu hij de leiding heeft, ook zo lastig om een andere richting in te slaan. Je wil dat de partij zich kritischer gaat profileren èn dat ze zich aantrekkelijker maakt voor rechts – dat gaat niet tegelijkertijd.

    Rutte doet niets anders dan bezuinigen, wat juist een "fundamenteel foute interpretatie van de economie" is. Niks geen "fiscale en budgettaire maatregelen" dus. Geen visie of investeringen richting hervormingen, geen aandacht voor een meer evenredige verdeling van de lasten met het oog op o.a. behoud van koopkracht (wat volgens jou een achterhaald principe schijnt te zijn). Op de specifieke punten die je opnoemt zie ik Rutte hooguit scoren op het weren van de instroom van kansarmen. Maar omdat daar al jaren een hard beleid op gevoerd wordt, zal hij z’n quotum wrsl. bij lange na niet halen.

    D66 is duidelijk in z’n integratiebeleid: scholing en werk ipv cultuurpolitiek. Kennelijk spreekt dat jou niet aan.

    Joke Mizee

    25 november 2010 at 18:51

  7. @Joke
    Ik ben het met je eens dat Rutte onvoldoende hervormt. Dat was ook de teneur van mijn stukje. Als ik zeg dat hij naar mijn idee aan slecht 25% van de minimumeisen van een goed kabinet voldoet, dan kan ik denk ik niet duidelijker in mijn afwijzing zijn. Wat de macro-economisch begrotingspolitiek betreft, dus budgettaire maatregelen, heeft-ie wel een doel gesteld. Het is alleen onvoldoende gehaald.

    Economen verschillen van mening wat nodig is om de economie gezond te maken, bezuinigen door de broekriem aan te halen of Keynesiaanse uitgaven om de circulatie op gang te houden. Vanuit Amerikaans perspectief zegt Paul Krugman dat laatste. Maar het bijdrukken van dollars verzwakt de Amerikaanse geloofwaardigheid om anderen de maat te meten. Duitsland speelt een spilfunctie en is referentiepunt. Je stelling dat bezuinigen fundamenteel fout is deel ik niet. In elk geval niet nu. Landen zakken op dit moment weg als ze het vertrouwen van de geldmarkt verliezen. Daarom moeten ze bezuinigen, of ze nou willen of niet, en dat goed uitventen. Anders worden hun leningen zo duur dat hun budgetruimte verdwijnt. Dat begrijpt Rutte goed. Daar wees ik op.

    D66 als partij die meedenkt en gedachten ontwikkelt is me nog steeds veel waard. En iemand als Boris van der Ham zie ik zitten. Maar naar mijn idee loopt Pechtold met zijn anti-Wilders politiek daar als een olifant doorheen. Het is inconsequent dat vrijzinnigheid zich positief uit over de islam en negatief over het christendom. Doe dan tweemaal plus of tweemaal min. Da’s wel te volgen.

    Scholing en werk is natuurlijk de oplossing als het consequent wordt gepresenteerd. Dan moet Pechtold ophouden om in negatief-negatieve zin over groepen te praten. Ook de brandweerman is met vuur bezig. Anders gezegd, D66 moet weer een positief individualisme zonder ruis ontwikkelen. Onder Pechtold zie ik het niet gebeuren. Met D66 wel.

    George Knight

    25 november 2010 at 19:51

  8. Onder een budgettaire maatregel versta ik een bezuiniging waar een visie achter steekt, dus dat-ie samenhangt met een hervormingsgedachte. Ik zei dat het een fundamentele fout is om alléén te bezuinigen, wat Rutte doet. Dat is in paniek ballast overboord gooien, wat je later weer op zal breken. Je moet bezuinigen èn investeren, al was het alleen maar om verlies aan kennis, werkeloosheid en achterop raken bij andere landen tegen te gaan.

    (Volgens Marcel van Dam berust het hele begrotingstekort trouwens op een rekenfoutje: http://www.joop.nl/opinies/detail/artikel/links_helpt_de_rijken_rijker_te_maken/.)

    Noem dan eens een concreet voorbeeld waar Pechtold met 2 maten meet t.a.v. islam en christendom?

    Joke Mizee

    25 november 2010 at 20:14

  9. @Joke
    We zijn het eens. Lees nogmaals wat ik zeg. Mijn optimale keus voor hervorming en modernisering was een VVD-CDA-D66-GL coalitie. Meer was er niet. Maar het is evenmin zo dat alleen een hervormingsgedachte een gedachte met een visie kan zijn. Een visie kan ook de andere kant opgaan, die is niet aan een bepaalde richtig gebonden.

    Ik dacht voldoende uitgelegd te hebben wat het macro-economische idee van bezuinigingen door Rutte is. Je kunt het er niet mee eens zijn, maar het is in mijn ogen wel een consistent en helder idee. Bij ballast overboord gooien kan ik me niks voorstellen. Ik hoop ook zeker dat gaandeweg de rit, als het dal gepasseerd is, innovatie en kenniseconomie weer een kans krijgen. Die onder het vorige CDA-PvdA kabinet de nek zijn omgedraaid. Eigenlijk uit lamlendigheid. Zoals jij je ongetwijfeld zult herinneren.

    Vanaf de Turks-Armeense kwestie en het gedraai van zowel Fatma Koser Kaya als Alexander Pechtold meet D66 met twee maten. Toen om door de Turkse stem een derde zetel binnen te slepen. Wat lukte. Daarna heeft D66 nooit meer iets duidelijks over de Armeense genocide willen zeggen. Da’s D66 op de manier Pechtold.
    http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article1418588.ece

    George Knight

    25 november 2010 at 22:56

  10. "Maar het is evenmin zo dat alleen een hervormingsgedachte een gedachte met een visie kan zijn. Een visie kan ook de andere kant opgaan, die is niet aan een bepaalde richtig gebonden."

    Bezuinigen zonder te hervormen kan inderdaad gestoeld zijn op een visie, nl. dat dat wat je wegbezuinigt gemist kan worden. Bij dit kabinet zie ik dat niet: het zijn natte vinger-bedragen waarin de kosten van de gevolgen niet meegenomen zijn. Je kan bovendien niet kennis & innovatie schrappen en dan na een tijdje weer verder gaan waar je gebleven was, zo werkt dat niet. En als je bv. het overheidsapparaat tot 2/3 inkrimpt doe je dat hopelijk ook niet lukraak. Noodzakelijke kennis moet je dan weer inhuren. M.a.w. als je helemaal niet investeert in hervormingen is afbraak van kwaliteit (& kwantiteit) het enige gevolg. (Je lijkt een beetje te suggereren dat je dan geld bij zal moeten drukken, maar dat is natuurlijk niet zo.)

    En waar zijn de fiscale maatregelen van dit kabinet? Daar voorzag het programma van de PvdA nl. wèl in, terwijl er ook voldoende bezuinigd werd.

    De Turks-Armeense kwestie, tja dan noem je ook een heikel punt. Zo’n beetje alle grote partijen hebben het daarin af laten weten. Is dat het enige voorbeeld van Pechtolds 2 maten dat je hebt?

    Joke Mizee

    26 november 2010 at 18:37

  11. @Joke
    Ofwel, hervormen is een visie evenals niet-hervormen. Dat laatste kan neerkomen op alles bij het oude laten of snoeien. Ook ik zie bij dit kabinet weinig visie. Of het moet het idee zijn om een beeld van visie te presenteren. Da’s cynisch en magertjes.

    Ik denk dat het verschil met het vorige kabinet minder groot is dan je veronderstelt. De mammoettanker die overheid heet bolt gewoon door. Na Balkenende II is er nauwelijks nog hervormd. Ik ben tegen het bijdrukken van geld.

    Toch hoeft inkrimpen van het overheidsbudget en de overheidsdiensten niet slecht uit te pakken. Meer geld en middelen levert niet altijd hogere kwaliteit op. Omgekeerd leveren bezuinigen evenmin altijd meer kwaliteit op. Of minder. Het zou gewoon beredeneerd op maat moeten gebeuren. Maar door ambtelijke en politieke belangen gebeurt dat niet.

    Nou, als je zegt dat alle grote partijen het hebben laten afweten in het erkennen van de Armeense genocide dan tekent dat de moed en het historisch besef van de Nederlandse politieke klasse. Omdat een en ander zich door de Turkse voorkeurstemmen toespitste op D66 is het ontlopen van een reactie door Pechtold me bijgebleven als een voorbeeld van hoe het niet moet.

    Voorbeelden van het meten met twee maten door D66?
    http://www.refdag.nl/1.513941
    http://www.depers.nl/binnenland/340311/Laat-islam-met-rust.html

    George Knight

    26 november 2010 at 19:42

  12. Waarom zou het gebruik van populistische termen als zwartekousenliberalisme en ‘achter de dijken verscholen’ erop wijzen dat D66 hetzelfde doet als de PVV t.a.v. de islam? Ze sluiten daar toch niemand mee buiten? Ik vind dat spijkers op laag water zoeken hoor.

    En nog steeds is het me niet duidelijk wat er mis was met de economische paragraaf van de PvdA….

    Joke Mizee

    27 november 2010 at 18:50

  13. @Joke
    D66 kan gewoon op haar eigen merites bejegend worden. In uitingen zijn de huidige politieke leiders kleinerend over het christendom en vergoeilijkend over de islam. Daarmee vergeleken is wat de PVV doet van een andere orde. In mijn ogen is wat de PVV doet eerlijker en minder hypocriet, hoewel ik het politiek vind die voorbijgaat aan de werkelijkheid en de grondrechten schendt. Maar hoewel betamelijker en mooier verpakt speelt Pechtold in dezelfde categorie.

    De tekst was een terugblik op een voorspelling. Wat is er gebeurd? Hierbij staan naast het programma, de publicitaire uitingen, de onderhandelingen en de beeldvorming centraal. De opstelling van Job Cohen over de hoogte van de bezuinigingen bracht me tot kritiek op de economische paragraaf van de PvdA, of de uitwerking ervan.

    George Knight

    28 november 2010 at 11:51


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: