George Knight

Debat tussen links en rechts

Liberale democratie

with 19 comments

I. Liberale democratie kan een voorbeeld zijn. Er zit perspectief in een kleine, krachtige nationale staat, vrijheid voor het individu, een grondwet met grondrechten en een open samenleving met een krachtig publiek debat. De politieke filosofie die dat schraagt is het liberalisme. Als onderstroom van het conservatisme. Da’s geen tegenstelling van progressiviteit, maar van anti-revolutionarisme. Daarom kan er progressief liberalisme bestaan, maar geen revolutionair liberalisme. Vandaar dat de ongelijksoortige VVD, D66 en GroenLinks in dezelfde stroming onder te brengen zijn.

Dit houdt in dat iedereen vrijheid heeft te doen wat-ie wenst, maar niet met voorbijgaan aan bepaalde uitgangspunten. Een duidelijke grens zijn de voorwaarden van de rechtsstaat die uitmonden in het secularisme waaronder de meest uiteenlopende meningen gebracht kunnen worden zonder dat ze conflicteren. Iedereen die de vrije keuze van de open samenleving en het levendig publieke debat accepteert kan er een plaats vinden. Alles gegarandeerd door een neutrale overheid.

Vanzelf gaat het niet. Verhoogde dijkbewaking is nodig. De waakvlam moet aanblijven. De liberale democratie moet elke dag verdedigd worden. Het getuigt van naïviteit om te denken dat er nooit gecorrigeerd hoeft te worden. Ofwel, dat een kleine staat niet optreedt. Anderen de eigen wil opleggen of beperken hoort niet thuis in een liberale democratie. Zo is het ongewenst dat godsdienstig geïnspireerden anderen hun normen opleggen. Hierop kan niet afwachtend gereageerd worden. De staat dient pro-actief op te treden.

De liberale democratie staat van verschillende kanten onder druk. Merkwaardig is dat de grootste dreiging van binnenuit komt. Het is een mechanisme dat fijn afgestemd moet zijn om optimaal te werken. Partijen dienen terughoudend te zijn om hun eigen doelstelling erin te willen verwezenlijken. Daar gaat het mis. Politieke partijen verwarren hun verschillende functies van controleren, beleid maken en besturen. Het is ongewenst dat een regering partij kiest tussen burgers. Daarom is het de vraag of politieke partijen bij de liberale democratie passen.

In elk geval moet voorkomen worden dat partijen een loopje met de rechtsstaat nemen. Zo is de ene partij (PvdA) selectief in het formuleren van plichten en de andere (PVV) in het formuleren van rechten. Zo handhaven partijen (CDA, CU, SGP) de extra juridische bescherming van religie in het publieke debat. Zo zijn bijna alle partijen onvoldoende kritisch jegens het bedrijfsleven.

Partijen die actief het mechanisme van instituties en waarden in standhouden verdienen onze voorkeur. Op dit moment zie ik dat het beste vertegenwoordigd door de liberale partijen van Nederland. Het komt voort uit de uitgangspunten van hun politieke filosofie en doordat ze de laatste jaren het minste zijn blootgesteld aan de verleidingen van de macht.

II. Aan de huidige VVD zijn onvolkomenheden te herkennen. De omgang met duurzaamheid, met cultuur, met veiligheid boven burgerrechten, met de gevolgen van de bankencrisis en de hypotheekrenteaftrek komt gemankeerd over.

Interessant zou zijn om een actuele vorm van liberalisme te formuleren die de meest waardevolle elementen uit het gedachtengoed van de VVD, D66 en GL combineert. Immers levensvatbare parlementaire partijen met een gemeenschappelijke liberale kern. Een vorm die optreedt waar de gemeenschap wordt beschadigd en vrijlaat waar initiatieven worden genomen. Maar partijen zitten zichzelf in de weg.

Dan resteert een vorm van liberalisme waarin duurzaamheid, compassie met de zwakkeren, culturele en educatieve focus, rust in huis boven open grenzen, individualisering en vergroting van burgerrechten, actief burgerschap, politieke hervormingen en een kleinere overheid samengaan met een straf bezuinigingsbeleid, geen staatssteun voor banken en afschaffen van allerhande overbodige subsidies. VVD, D66 en GL kunnen dat afzonderlijk niet bieden, maar samen wel. Door een verstandige uitruil van programmapunten. Een idee voor de toekomst.

Foto: Eugène Delacroix, De Vrijheid leidt het volk (La Liberté guidant le peuple), 1830

Advertenties

19 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Liberale democratie bestaat niet.
    Roberto

    Roberto la Verita

    22 november 2010 at 15:05

  2. @Roberto la Verita
    Ik kan me voorstellen dat u niets voelt voor een liberale democratie. Dat u gaat voor een autoritaire, een egalitaire of een theocratische samenleving. Een streven bestaat in vele smaken. Maar de stelling dat een liberale democratie niet bestaat lijkt me onhoudbaar.

    George Knight

    22 november 2010 at 15:18

  3. @ G.K.
    daar het liberalisme uit gaat van het individu,
    en democratie uitgaat van de massa(volk),
    lijkt mij dat een combinatie van die 2 niet mogelijk is.
    Terwijl als we een democratie zouden hebben(het volk regeert)
    de besluiten(afhankelijk van wat het volk wil)alle ricjhtingen kunnen zijn.
    Roberto

    Roberto la Verita

    22 november 2010 at 15:31

  4. @Roberto la Verita
    Het idee van de moderne democratie is juist gebaseerd op de Verlichting, en dus op het recht van het individu. Francis Fukuyama ziet het als een fout dat de aandacht voor de groep die voor het individu verdrongen heeft. In zijn visie ziet-ie geen reden om individu en democratie onverenigbaar te achten. Da’s ook mijn idee. Anders gezegd, de democratie is per definitie de inrichting van de samenleving waar individuen elkaar kunnen treffen.http://www.nrc.nl/opinie/article1658897.ece/Een_liberale_democratie_is_niet_cultureel_neutraal

    George Knight

    22 november 2010 at 15:40

  5. @George, je bent in ieder geval creatief aan het denken.
    Wat mij nog dwarszit is het verschil tussen beginsel en politiek.
    Tussen wat is en wat zou moeten zijn.
    Bij dat laatste zie ik een probleem. In de samenleving bestaat generalistisch gezien een voorkeur om haalbaarheid te verontachtzamen ten behoeve van het ideaal. Dat heeft totalitaire trekjes naar mijn idee.
    De voorkeur die je uitspreekt voor ‘duurzame liberaliteit’ deel ik met je en er zijn veel anderen die dat doen. Het is een opvatting die in Nederland leeft, maar niet dominant is.
    Politici kunnen niet veel meer doen dan zich aanpassen bij wat in de samenleving leeft en interpreteren hun beginselen in dat verband. Ik zie nauwelijks een partij die enig populisme of opportunisme vreemd is.
    Niemand ‘doet het’ echter, behalve de zondebok.
    Een klontering langs de liberale as, zoals je voorstelt, ligt voor de hand. De vraag is echter of die haalbaar en werkbaar is. Hij omvat ook tegenstellingen als conservatief en progressief. De belangrijkste vraag is echter of de samenleving, in casu de kiezer er zich in zou herkennen. Daar heb ik grote twijfels over. Mijn laatste bedenking hangt samen met de vraag in hoeverre betrokken partijen bereid zouden zijn hun geschiedenis, netwerken, pikorde en herkenbaarheid voor zoiets breeds in te leveren.
    Je idee is me echter dierbaar. Ik vraag me dan ook af of de verspreiding van ‘duurzaam liberalisme’ niet elders zou moeten beginnen om de samenleving te beïnvloeden. (Universitair) onderwijs, denktanks, congressen/symposia, media, etc. Wat mij betreft zijn dan ook de juiste balans tussen rechten en plichten, tussen bijdragen en ontvangsten, tussen individu en groep, tussen ideaal en haalbaar en tussen vrijheid en gebondenheid onderwerpen die weer prominent op de politieke educatie-agenda in Nederland dienen te komen staan.

    Peter Louter

    22 november 2010 at 15:46

  6. @ George Knight 22-11-2010 15:40
    Uiteraard moet er binnen een democratie rekening houden met de belangen van het individu,
    Maar deze belangen mogen niet de belangen van de meerderheid schaden.
    Dit past volgens mij binnen de zienswijze van Francis Fukuyama .
    Maar het HUIDIGE liberalisme past n.m.m. niet binnen een democratie.
    Roberto

    Roberto la Verita

    22 november 2010 at 15:53

  7. Ik ben voor een liberale democratie maar meer in de vorm zoals Stuart Mill die beschreef.

    Blutch1

    22 november 2010 at 16:14

  8. De laatste jaren begin ik steeds meer te twijfelen of democratie wel mogelijk is, en of democratie eigenlijk niet net zo gefaald heeft als communisme en kapitalisme. Ik ben al langer van mening dat de politiek radicaal herzien moet worden, aangezien in mijn opinie, klassieke begrippen als links/rechts en conservatief/progressief e.d. niet meer van toepassing zijn op de huidige maatschappij of in ieder geval niet meer voldoen. Heb ook even snel de link gelezen, interessant artikel, alhoewel ik het met een aantal van zijn statements (met name over de VS en de vorm van nationaliteit die ze daar hebben), maar dat is een beetje off-topic.

    flaxorca

    22 november 2010 at 17:14

  9. Liberalisme is de politieke uitdrukking van de menselijke psyche met al zijn hebbelijkheden. In het verlengde van het liberalisme ligt het kapitalisme en het vrijemarktdenken, zijnde economische begrippen die naadloos aansluiten bij de menselijke psyche. De ethische mens stelt zelf grenzen aan zijn economisch gedrag. De economisch calculerende mens laat die grenzen van anderen afhangen. Hij ziet wel hoever hij ongestraft kan komen met zijn hebberigheid. Er is niets nieuws onder de zon.
    Een werkelijk vrije en ethische mens heeft geen overheid nodig. Eerst maar eens de begrippen goed en kwaad verder onderzoeken, voordat we allerlei tot mislukken gedoemde politieke modellen uit de kast gaan trekken.
    Maar ja, je hebt gelijk, de wereld moet ook verder!

    Rein-John Scholtens

    22 november 2010 at 17:21

  10. @Peter
    Het verschil tussen beginsel en de realisering ervan is belangrijk. Het doet me soms wegdromen in de richting van een maatschappij zoals die zou kunnen zijn. Maar regelijk besef ik dat het een droom zal blijven. Toch zouden partijen beter dan nu aan kunnen geven dat er een verschil is tussen beginsel en realisering. Ook hun eigen beginsel. Bijkomend effect is dat partijen die het minst beginselvast zijn, dus zich pragmatisch opstellen, het minste verschil tussen theorie en praktijk kennen. En zich het minst in bochten moeten wringen om het een met het ander te verbinden. Ook da’s winst.
    Ik bedoelde duurzaamheid als een belangrijk bestandsdeel van een eigentijdse versie van het liberalisme. Maar het gaat ver om het vervolgens duurzaam liberalisme, of liberaliteit te dopen.
    Ik ben positiever over de burgers van tegenwoordig, dan over onze politieke partijen. Je vraag is gerechtvaardigd, ik parafraseer, hoe komen we nog ooit af van partijen die hun geschiedenis, netwerken, pikorde en herkenbaarheid met zich meeslepen? Deze kenmerken positief als richtinggevend, maar negatief als loden ballast.
    Uiteraard zijn partijen noodzakelijke vehikels waar gelijkgestemde burgers elkaar vinden. Je zou alleen wensen dat partijen van zichzelf wat lichter waren om burgers onderdak te verschaffen. Meer een tentdak dan. Zoals dat de flexibele burger van nu past. Dat soort bewegingen op het kruispunt van politieke partij en burgerrechtenbeweging moet in Nederland nog ontstaan. Het lijkt of de politieke kaste van partijen dat in gezamenlijkheid blokkeert. Ze zullen het uiteraard nooit in het openbaar toegeven.
    Je idee om via educatie iets te veranderen kan kansrijk zijn. In een eerdere posting schreef ik: Het doet me in de verte denken aan het idee van Martha Nussbaum om via een onderwijs- en opvoedingsprogramma burgers sterker te maken in hun gebruik van de democratie. Voorlopig lijkt het Nederlandse onderwijs te behoudend. Maar het kan wellicht helpen een verandering tot stand te brengen. Wie weet, Peter.http://www.vkblog.nl/bericht/355651/Kunst_zonder_oren_1
    @Robert la Verita
    Ik zie geen belemmeringen voor de verenigbaarheid van democratie en liberalisme. Waarom het huidig liberalisme niet voldoet zie ik evenmin in. Het komt in ontelbare varianten in vele landen voor. Zeker is democratie meer dan een besluitvormingsmachine waar 50,000001% beslist. Het is een waardengemeenschap waar iedereen gewaardeerd moet worden.
    @Blutch1
    Dank. John Stuart Mill legde het accent sterk aan de kant van het individu. Zijn oordelen zijn nog steeds waardevol en bruikbaar. Maar zijn idee dat vrijheid eindigt waar het de ander schade doet lijkt me aan herziening toe. De tussenruimte die dit in Mills tijd draaglijk maakte is nu ingenomen.

    George Knight

    22 november 2010 at 17:29

  11. @flaxorca
    Dank voor de toevoeging. Ik ken ook twijfel over het functioneren van de democratie. Maar mijn kritiek is minder fundamenteel. Ik hoop nog op de betrokken, flexibele en goedopgeleide burger. Zie over dit aspect ook mijn antwoord aan Peter. Over lichtere partijen die zichzelf minder belangrijk en dik maken. Maar ik stem graag in met je idee voor een herziening.
    @Rein-John
    Duidelijk, dank.

    George Knight

    22 november 2010 at 17:36

  12. @George: ik kan me volledig vinden in die parafrasering 🙂
    Zo is het nog duidelijker.
    Het nodigt uit tot nadenken over een ander soort politieke partijen.
    D’66, TON en PVV kunnen daar prototypen voor zijn.
    @Flaxorca, het alternatief voor democratie ontbreekt
    Maar de waardering voor democratie hangt denk ik ook af waar je jezelf op de as van ‘is’ tot ‘moet worden’ plaatst.
    Het was geloof ik Popper die er op aandrong te stoppen met het bevorderen van geluk en in plaats daarvan je te richten op de beperking van het lijden. Met een fundamentele keuze voor die koers, wordt democratie ook verdraagbaarder.

    Peter Louter

    22 november 2010 at 18:05

  13. @Peter
    PVV, TON en D66 zijn goeie voorbeelden. Hoe combineert men de continuiteit en ingebouwde controle van een klassieke politieke partij met de flexibiliteit van een beweging die beter aansluit bij de burgers anno 2010 zonder alle ballast van een zware partijorganisatie? Waar is het gewenste midden? Het schrikbeeld van de Tea Party-beweging die erg snel kon radicaliseren wordt misbruikt door verdedigers uit de politieke partijen. Ze hebben wellicht gelijk in hun scepsis, maar vergeten dat ze de oorzaak voor het ontstaan zijn.

    George Knight

    22 november 2010 at 18:31

  14. Het probleem met politieke partijen is mijns inziens dat deze per definitie voor polarisatie zorgen. Je zult je als partij toch moeten verkopen, anders stemt niemand op je. De tea party in amerika is zo populair omdat ze polariseren en een duidelijke tegenstem proberen te creeeren. Overigens is de tea party een nogal losse beweging met hele verschillende ideologien dus niet echt als party te zien. Ook de tea party zal (gelukkig maar) waarschijnlijk geen lang leven beschoren zijn.
    In werkelijkheid begrijpen we allemaal wel dat ideologien zijn wat ze zijn en over het algemeen nagenoeg allemaal niet (volledig) uitvoerbaar. Er zal dus in een democratie altijd gezocht moeten worden naar een gulden middenweg maar een partij die zich daarop profileert zal waarschijnlijk nauwelijks stemmen trekken. Het resultaat is mijns inziens dat partijen een beetje een karikatuur van zichzelf worden. Ze moeten bepaalde dingen roepen om hun bestaansrecht te garanderen maar kunnen veel van wat ze roepen niet waarmaken omdat de wereld iets te gecompliceerd in elkaar zit.
    @Peter ik weet het antwoord ook niet, maar een alternatief lijkt me toch zo langzamerhand nodig. Of in ieder geval zal de uitvoering ervan drastisch moeten veranderen. Ik denk dat de onmogelijkheid van uitvoerbarheid geldt voor de meeste politieke ideologien. Op zich zat er best veel nobels in de ideologie waar het communisme origineel op gebaseerd was. de uitvoering was echter waardeloos en het communisme is nu toch wel nagenoeg afgeschreven en begraven. Het probleem met democratie is misschien dat het moelijk is een balans te vinden tussen volksvertegenwoordiging en eigen verantwoordelijkheid. We kunnen niet allemaal in de regering zitten, maar een vertegenwoordiger heeft toch altijd een eigen agenda.

    flaxorca

    22 november 2010 at 18:56

  15. @Flaxorca
    Dank voor de waardevolle overwegingen. Zeker is de Tea Party een losse beweging van ongelijksoortige groeperingen, daarom kon het zo snel radicaliseren. Als het omgevormd wordt tot een electorale machine voor Sarah Palin zal het vermoedelijk nog wel even voortbestaan.
    Natuurlijk moeten politieke partijen zich ten opzicht van elkaar profileren om hun onmisbaarheid te suggereren. Daarin zijn ze onderscheidend. Maar tegelijkertijd vormen ze met z’n allen een kaste die toetreders buiten de deur houdt. Daarin zijn ze weer gemeenschappelijk. Da’s een dubbel perspectief dat naar mijn idee onvoldoende doorzien wordt. Zelf hameren partijen ook alleen op hun onderscheidend vermogen.
    Het is waar dat burgers goed aanvoelen waar partijen voor staan. Maar in hoeverre ze weten waar het realisme van een politiek programma eindigt en het luchtfietsen begint is de vraag. Vaak vraag ik me zelfs af of sommige politici het nog doorzien. Het lijkt me een juiste conclusie dat partijen tussen belofte en inlossing zijn klem komen te zitten.
    Vandaar mijn pleidooi om naar bewegingen te werken die meer vanuit de burgers gevoed worden. Want de conclusie dat nog slechts 2% van de bevolking lid is van een politieke partij lijkt tijd voor een omslag. Probleem is dat niemand een einde aan dit systeem maakt omdat uitsluitend partijpolitici het bestuur en de controle erop bemensen. En geen enkele macht zal zichzelf afschaffen. Dus hoe doorbreken we de macht van de politieke partijen? Met welk breekijzer?

    George Knight

    22 november 2010 at 19:15

  16. "Dan resteert een vorm van liberalisme waarin duurzaamheid, compassie met de zwakkeren, culturele en educatieve focus, rust in huis boven open grenzen, individualisering en vergroting van burgerrechten, actief burgerschap, politieke hervormingen en een kleinere overheid samengaan met een straf bezuinigingsbeleid, geen staatssteun voor banken en afschaffen van allerhande overbodige subsidies. VVD, D66 en GL kunnen dat afzonderlijk niet bieden…"
    Waarom zou GL of D66 dat niet kunnen bieden?
    Het probleem is dat de 3 partijen in het politieke spectrum momenteel op de links/rechts-as mijlenver uit elkaar liggen. De huidige VVD is uiterst rechts, en conservatief bovendien.

    Joke Mizee

    22 november 2010 at 20:09

  17. @Joke
    Ik sloot ook af met: Een idee voor de toekomst. Nu kunnen VVD, D66 en GL elkaar niet (meer) vinden. Dat ben ik met je eens.
    D66 en GL zonder VVD zie ik dus niet als de goede liberale mix. De eersten missen in mijn ogen realisme en hardheid. En daarbij GL economische discipline en D66 (of liever: Pechtold) voldoende inzicht in het integratie-dossier.

    George Knight

    23 november 2010 at 00:18

  18. == "Dan resteert een vorm van liberalisme waarin duurzaamheid, compassie met de zwakkeren, culturele en educatieve focus, rust in huis boven open grenzen, individualisering en vergroting van burgerrechten, actief burgerschap, politieke hervormingen en een kleinere overheid samengaan met een straf bezuinigingsbeleid, geen staatssteun voor banken en afschaffen van allerhande overbodige subsidies. VVD, D66 en GL kunnen dat afzonderlijk niet bieden…" ==
    Ik geloof niet zo in het samenvoegen van partijen. GL bijvoorbeeld ontstond precies twintig jaar geleden uit een samenvoeging van CPN, PPR, PSP en EVP. Dat waren niet wat je noemt liberale partijen. Nu ken je GL een liberale signatuur toe – ik doe dat overigens ook. Ik wil met dit voorbeeld aantonen dat politieke ideeën verschuiven en dat een fusie niets zegt over de toekomstige koers.

    oszibarack

    23 november 2010 at 01:01

  19. @Oszi
    Ik geloof evenmin in het samenvoegen van partijen. Wel in samenwerking of herschikking. De formatie heeft roet in het eten gegooid, maar ook als VVD, GL en D66 aan dezelfde kant hadden gestaan zou naar mijn idee een samenvoeging niet aan de orde zijn geweest. Daarvoor zijn de partijen te verschillend. Maar dus wel samenwerking binnen of buiten een coalitie. Herschikking zou een uitkomst kunnen zijn voor de PvdA dat mentaal diep is weggezakt en ambitie, daadkracht, duidelijkheid en zelfvertrouwen mist.
    Je haalt me in cynisme in door te stellen dat een fusie niets zegt over een toekomstige koers. Toch wel in de eerste fase?

    George Knight

    23 november 2010 at 10:00


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: