George Knight

Debat tussen links en rechts

Kunst zonder oren 2

with 4 comments

Is kunst het kind van de rekening? Het lijkt erop. Met name hedendaagse kunst wordt slecht begrepen. Dat betreur ik als liefhebber van beeldende kunst, film, literatuur en muziek. Het is een proces van jaren dat het zover is gekomen. Het raakt me recht in het hart. Kunst heeft geen reputatie, heeft geen oren zoals men zegt. Deel 2 uit een serie van drie.

Het is opvallend hoeveel minder de interesse voor kunst dan voor sport is. Dat door de politiek wordt gezien als middel om volksgunst te winnen. Topsport heeft zich ontwikkeld tot een bezigheid die geen fundamentele vraag stelt over het menselijk bestaan. Maar veel ruimte krijgt. De omarming van sport door de politiek toont het gebrek aan inhoud van hedendaagse politici.

Kunst is de lakmoesproef. Niet voor goede smaak, maar voor ambitie. Zurig kleurt rood. De minachting van kunst en de hype-achtige omarming van sport tekent politiek denken dat tegen de volksgunst in geen leidende rol op zich durft te nemen.

Historisch beschouwd nemen beter opgeleiden op alle gebieden het voortouw. Zelfs revolutionairen als Lenin, Che Guevara, Castro zijn ooit opgeleid onder de voorwaarden van het oude regime dat deze revolutionairen later ging bestrijden. Zonder dat voortraject waren ze nooit in staat geweest om op de schouder van het bestaande verder te kijken en te domineren. Ook kunstenaars worden doorgaans gerecruteerd uit de betere klassen. Kunst zou geen luxe moeten zijn, maar een kunstopleiding is dat voor lagere sociale klassen wel.

Onvermijdelijk brengt op al deze terreinen de eigen achtergrond een vastgebakken manier van denken met zich mee. Zelfs als men zich als kunstenaar afzet tegen de klasse van oude conservatieven of nieuwe vrijgestelden, is men nog niet volledig verlost van oude gewoonten. Kunstenaars gebruiken instrumenten die ze in hun eigen bestaan gescherpt hebben en tot in de perfectie zijn gaan beheersen. Dat gaat verder dan  vormgeving alleen en zit ook in de manier van denken en culturele eigenaardigheden. Het eigen bestaan draait erin rond. Dat kan nooit losgekoppeld worden.

Daarmee kan kunst nog niet als luxe van bepaalde klassen beschouwd worden. Maar toch ontbreekt het evenwicht. Zonder in politiek of sociologisch vaarwater te verzeilen zou kunst in de werving en selectie breder en representatiever moeten putten uit de bevolking.

Kunst die als een beschermende jas om een maatschappelijke elite hangt is onvermijdelijk. En van alle tijden. Hoe oneigenlijk en potsierlijk het in sommige gevallen ook oogt. Het gaat samen met hedendaagse observaties die zeggen dat er nu een leidende culturele klasse ontbreekt die een standpunt inneemt, en dat de referentie ontbreekt. Wellicht is een pseudo-klasse die nog niet helemaal goed in haar jas weet te zitten in dat gat gesprongen. Elites wisselen elkaar af.

Bovenstaande heeft ook met de democratisering van het onderwijs te maken dat het minst in de kunstvakken doorgedrongen is. Als dat anders was, zouden bezwaren weggenomen worden. Zo’n doorbraak zou kunst bevrijden. Een deel van de scheefgroei valt de kunstwereld te verwijten. Maar het past van de andere kant de politiek niet om kunst als sociologisch of politiek speeltje te beschouwen. Dat versmalt kunst tot iets wat het niet is. Het ontkent de waarde van kunst.

Niemand kan de kunstwereld claimen. Behalve kunstenaars in hun eigen werkgebied, hebben beoordelaars en bestuurders van kunstinstituties een bovengemiddelde vinger in de pap. Da’s verklaarbaar, maar ongelukkig. Het lijkt vanuit de PVV beredeneerd verstandig om te proberen deze scheefgroei door nieuw cultuurbeleid en cultuurpolitiek recht te zetten. Beter dan kunst en cultuur zelf, of de financiering ervan, af te wijzen.

Kunst ontspoort waar het pamflettisme, of nog erger partijpolitiek wordt. Of een economische investering. Kunst heeft een andere opdracht. Een politiek correcte mening heeft niet per definitie iets met kunst te maken en wordt er vaak mee verward. Zelfs met een officieel stempel van een festival of instituut. Van de hedendaagse beeldende kunst is 85% waardeloos, maar niemand weet welk deel. De meest platte installaties of films vinden publiek. Kunst die niet naar alle kanten en naar alle machtshebbers of geldschieters kritisch is, houdt op kunst te zijn. Kunst kruipt niet in het hol van de zittende macht.

De noodzaak dat kunst ergens over gaat behoeft weinig onderbouwing. De esthetische functie van uitingen die taalwetenschapper Roman Jakobson ooit omschreef schiet tekort als het blijft steken in een vorm. Het moet urgentie kennen. Maar zonder vorm gaat het evenmin.

Waarom ligt kunst in de politiek zo onder vuur? Grotere steden besteden miljoenen per jaar aan betaald voetbal waarvan men weet dat het bedrijfseconomisch niet te verantwoorden is. Maar er wordt nauwelijks een fundamentele discussie over gevoerd. Lokale bestuurders zijn bang voor de macht van de straat. Voor de stenen door de eigen ruit. Dan is weerloze kunst die actieve publieke steun mist makkelijker te plukken.

Het gebrek aan weerbaarheid valt kunst te verwijten. Kunst moet niet inbinden, maar zich juist versterken en frontaal opstellen tegenover alle maatschappelijke lafheid en gemakzucht. Kunst is de slijpsteen die de geesten scherpt en motiveert. Da’s tevens haar doodvonnis omdat kunst door de macht ingekapseld wordt om onschadelijk te worden gemaakt.

Troost is dat door eigen veerkracht kunst zich er nooit onder laat krijgen. Het heeft meer waarde dan de gemakkelijke mening van de politiek veronderstelt. Wachten is op betere tijden. Weg van de aandacht voor religie en politiek cliëntelisme. Als het dan toch niet ander kan, dan maar terug naar het burgerinitiatief. Op weg naar een nieuwe 19de eeuw.

Foto: Jan-Peter Balkenende tussen de medaillewinnaars van de Olympische Winterspelen 2010

4 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Kunst dient zijn/haar eigen broek op te houden. Ik zie niet in dat mensen die niet genoeg geld hebben om ervan te genieten degenen die dat geld wel hebben zouden moeten subsidiëren via belastingen.
    De overheid dient er met zijn tengels af te blijven.
    Wat betreft voetbal. Sinds wanneer is dat een basisbehoefte? Ook daar dient de overheid geen cent in te steken. Gaan voetbalclubs failliet, dan gaan ze maar failliet. Blijkbaar hebben de voetballiefhebbers er het geld niet voor over. Ook hier is subsidie door anderen misplaatst.
    Mensen kunnen hun geld beter uitgeven aan dat waar zij belang aan hechten.
    Subsidie geven is ook geen solidariteit, het is het betalen van de voorkeur van de overheid.
    Daarbij kost dat hele subsidiecircus ook nog eens geld dat niet bij het doel terecht komt.
    Kunst zou er wel eens flink op vooruit kunnen gaan als niet de overheid maar mensen zelf beslissen waaraan ze hun geld uitgeven.

    Blutch1

    13 november 2010 at 12:01

  2. Heb de indruk dat je af en toe wat ambigue bent.
    Kunst is reproductief en scheppend, volgend en doorbrekend, toetsend en vragenstellend, versiering en noodzaak, vermaak en schuw, dienend en weerbarstig, enzovoorts.
    Daar kun je geen keuze uit maken.
    Misschien moet de overheid zich beperken tot het financieren van opleidingen en de rest aan de samenleving overlaten.
    Weerloze kunst?, wat is dat eigenlijk, de bambi’s van de kunstwereld die hun moeder kwijt zijn?

    Peter Louter

    13 november 2010 at 13:26

  3. Ken je trouwens deze uitzending van Nova uit april: http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/7740/Kunstsubsidies+onder+druk#? Alle ingrediënten zitten daar al in, inclusief Bas Heijne’s ‘Weg met de voetbalelite!’.
    In de begeleidende tekst staat: "Van de 50 euro die het ministerie voor Onderwijs, Cultuur en Sport (OCW) per inwoner aan kunst en cultuur besteedt, …". Als je die link volgt valt te lezen onder het kopje ‘Cultuur, sport en vrije tijd’: "Sport en cultuur bevorderen de samenhang in de maatschappij."
    De twee worden dus al beleidsmatig aan elkaar gekoppeld. Toch verlangt niemand dat Sport marktconform zal gaan presteren.

    Joke Mizee

    13 november 2010 at 17:23

  4. @Blutch
    Houdt de zorg, defensie, het Koningshuis of zelfs de AOW haar eigen broek op? Om over sport nog maar te zwijgen. Ik dacht het niet. Waarom dan wel die eis aan kunst stellen? Dat lijkt me onredelijk. Maar ik ben het er wel mee eens dat subsidie voor kunst anders besteed kan worden. Niet langer naar instituten of gevestigde namen, maar naar het veld, het experiment dat het altijd moeilijk heeft om gefinacieerd te worden.
    @Peter
    Je hebt gelijk dat kunst veel omvat. Het is lastig in een vakje te stoppen. De financiering van opleidingen is een minimalistische optie. Ik zou het kunnen billijken als dat principe -profijtbeginsel- op alle andere beleidsterreinen consequent wordt toegepast. Je weet wel, een kleinere overheid en stimulering van de particuliere sector. Maar dat gebeurt niet. Mede door lobbyisten in alle sectoren. Nu krijg ik het idee dat het selectief voor kunst dient te gelden, maar voor de rest niet.
    @Joke
    Precies, dank je voor je aanvulling. Sport wordt uit de wind gehouden vanwege de volksgunst. Het is populair om de kunstsector aan te pakken vanwege de zogenaamd elitaire, linkse kunst. Notabene binnen hetzelfde beleidsterrein. Het is een gelaagd proces omdat de kunstsector het niet zo slim speelt. De uitzending van Nova kende ik niet.

    George Knight

    13 november 2010 at 22:57


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: