George Knight

Debat tussen links en rechts

Beeldreligie

with 18 comments

Op 4 januari 1964 zond het satirische VARA-programma Zo is het toevallig ook nog ‘ns een keer een sketch over Beeldreligie uit. Gebaseerd op een Engels voorbeeld maakte het de opmars van de televisie in bijbelse termen belachelijk. Kerkleiders en voornamelijk christelijke politici protesteerden, maar de VARA-leiding hield voet bij stuk. In 1966 kwam er een einde aan Zo is het .. vanwege een sketch over rellen in Amsterdam.

Sinds die tijd smacht Nederland naar een politiek satirisch programma dat dicht op de actualiteit zit. Toen het eigenlijk niet kon was het er, en nu het wel kan is het er niet. Misschien de ware voedingsbodem voor satire. De luxe van het kiezen en de vrijheid maakt programmmakers en omroepbazen lui.

Het tegenwoordige cabaret toont als aflaat en mist urgentie. Kluchtig en boertig, pruik en aangeplakte snor, liedje en grapje, maar alles zo ingebed in een format dat het al bij voorbaat onschadelijk is. Na het literair-absurde Zo is het .. kwam het politiek-cabarateske radioprogramma In de Rooie Haan dat overging in het cabareteske Spijkers met Koppen. Alleen het VPRO-programma Van Kooten en de Bie deed een goede poging, maar miste uiteindelijk scherpte door het scala aan typetjes dat de macht overnam.

Het tekent de ontwikkeling. De avant-garde van weldenkend Nederland werd vervangen door inwisselbare televisieprofessionals. Zoals nu voor de totale Nederlandse omroep geldt. Het wachten is op narrowcasting dat oude scherpte terugbrengt.

Schoppen tegen huidige wantoestanden is iets wat de VARA nu niet meer zou kunnen. De verwording in omroepland uit zich in het oprekken van programmacategorieën als informatie en kunst, die toenmalig minister Brinkman in 1984 in zijn medianota formuleerde. Het mocht niet baten. Een quiz, een kerkkoor, life style alles valt er tegenwoordig onder. Kijkcijfers staan centraal en netcoördinatoren hebben de macht gegrepen. Alles loopt in elkaar over.

De verzuiling maakte Zo is het .. mogelijk. De VARA bood een relatieve vrijplaats waar kritische schrijvers, journalisten en acteurs konden stoeien. Zuilen wilden zich van elkaar onderscheiden. Nu worden restanten van dezelfde verzuiling krampachtig bij elkaar gehouden. Elke gedachte om zich van de ander te onderscheiden wordt door het systeem gefrustreerd. Nog meer dan voorheen staat de overlevingsstrategie van het bestel centraal. Programma’s zijn ondergeschikt geworden. We zien het elke dag.

Foto: Gezin kijkt televisie, omstreeks 1958

Advertenties

18 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Satirische programma`s voorzien in een behoefte. Zo is het toevallig ook nog eens een keer maakte deel uit van de bakermat van het televisiecabaret. Mijn ouders smulden ervan.
    Die foto:–)))) Urenlang testbeeld; 43cm beeld ?

    smokey robinson

    10 november 2010 at 16:59

  2. @Smokey
    Zo is het maar net. Geen testbeeld op het toestel, eerder lijkt deze Amerikaanse huiskamer anno 1958 op een testbeeld.

    George Knight

    10 november 2010 at 17:11

  3. Tja, al die politeke coreectheid van tegenwoordig ook

    Peter Louter

    10 november 2010 at 17:37

  4. Degene die een geintje maakt richting Wilders wordt meteen wegens bedreiging aangeklaagd.

    antoinette duijsters

    10 november 2010 at 18:17

  5. ANTOINETTE, geef eens een voorbeeld van een dergelijk geintje?

    wiljan.45

    10 november 2010 at 19:25

  6. Wiljan, bewijs het!!! Kon er op wachten,:-))))))))))))))))))))))

    antoinette duijsters

    10 november 2010 at 20:09

  7. Nee, een voorbeeld, Antoinette. Ik heb het niet over bewijs.

    wiljan.45

    10 november 2010 at 20:12

  8. Antoinette: bedoel je soms die rapper die Wilders in een videoclip bedreigd heeft en onlangs in hoger beroep is vrijgesproken? Dat is wel een interessante casus in verband met het onderwerp van dit blog.
    De overwegingen van het GH waren dat bedreigingen nu eenmaal in de rap cultuur passen en bovendien dat er niet bewezen kon worden dat de rapper de video zelf had gemaakt. Wie had de tekst geschreven en had ingezongen lijkt me relevanter, maar relevantie is bij de rechtelijke macht tegenwoordig ook een relatief begrip dat geheel naar eigen inzicht mag worden ingevuld geloof ik.
    En never mind dat hij echt bedreigd wordt en bovendien zelf alleen maar mensen aanklaagt die dreigen met geweld. Want toen er demonstranten waren gearresteerd die met een bord met “Wilders extremist” hadden gelopen heeft hij uitdrukkelijk gezegd dat zij – net zoals hij – het recht hadden om hun mening te uiten. Maar dat wordt nog wel eens vergeten, als het zo uitkomt..
    De voorlopige moraal van het verhaal: als je iemand straffeloos wilt bedreigen en wilt oproepen tot geweld, schrijf een rap. Dan past het in de rapcultuur (en cultuur u weet het… is relatief).
    Dus misschien moet Wilders zich wat zijn scherpe kritiek op de islam betreft ook beroepen op zijn “cultuur”. Of in een rap gieten natuurlijk (hij zou de eerste politicus niet zijn).
    En dan maar eens kijken of hoe het GH reageert…
    Het is eigenlijk wel een aardig idee, de broodnodige scherpte die de satire nu ontbeert in een rapvorm gieten.*
    *PC-ers hoeven dat natuurlijk niet te doen. Want als je Wilders als nazi framet ben je tegenwoordig een (verheven) volksheld.

    Satuka

    10 november 2010 at 23:11

  9. @Allen
    Hoe krijgen jullie het in hemelsnaam voor elkaar om ook over een historisch onderwerp uit 1964 dat niet over politiek, rechts-radicalisme of islam gaat Wilders erbij te betrekken? Hoe moeten we dat duiden?

    George Knight

    10 november 2010 at 23:32

  10. George, spreek Antoinette er op aan, niet mij, die slechts wees op de onjuistheid van haar reactie,

    wiljan.45

    11 november 2010 at 07:43

  11. George: je hebt een punt, maar er is natuurlijk wel een verband. De vvmu staat onder druk (door PC denken, bedreigingen en lopende processen tegen allerhande uitingen) en dat heeft zijn weerslag op de satire.
    Er zijn misschien nog wel andere factoren die van invloed zijn, maar die lijken me vooralsnog marginaal.

    Satuka

    11 november 2010 at 09:38

  12. Het gaat om de kijkcijfers en dan is een talentenjachtje hier en een talentenjachtje daar, het beste recept.

    paco painter

    11 november 2010 at 09:48

  13. @Wiljan
    Het gaat me er niet om om iemand terecht te wijzen, maar om de discussie te stroomlijnen.
    @Satuka
    Ik weet niet wat je met wmu bedoelt. Het ontbreken van scherpe satire probeerde ik in een ontwikkeling te plaatsen. Dat heeft naar mijn idee niets met Wilders te maken.
    Als je zou verwijzen naar de vermeende verlinksing van de omroep dan kan ik je volgen. Dat gaat over representatie, culturele hegemonie van een gesloten groep en vertraagd doorsijpelen van maatschappelijke ontwikkelingen. Eerder dus een gemakzuchtige en consumptistische variant die medewerkers bedient dan een bruggehoofd van linkse politiek. Hoewel die laatsten er ook tussenlopen, bijvoorbeeld een fossiel als Jan Tromp die krampachtig speelt dat het 1980 is.
    Ofwel, de verlinksing ontstaat uit een defensieve reflex van oudere medewerkers om dicht bij elkaar te blijven en op een vorige fase te reflecteren, niet om politiek te bedrijven. Hoewel dat laatste een gevolg kan worden om in hemelsnaam dan maar ergens inhoud aan te geven en zo een idee van eigen urgentie te scheppen.
    Die verlinksing kan het ontbreken van satire die ertoe doet op de Nederlandse radio en televisie verklaren als je uitgaat van het idee dat satire alleen in volledige vrijheid kan floreren en kritisch naar alle kanten is. Vrijheid en neutraliteit ontbreken in Hilversum door het omroepbestel en medewerkers die met hun hoofd in het verleden hangen.
    @paco painter
    Wat dacht je van een serie over de schatten van Berlusconi?

    George Knight

    11 november 2010 at 10:37

  14. Zo is het…….
    Jeugd sentiment, met Farce Majeur en Hadimassa er achteraan.
    Het hele tv gebeuren nu ontstijgt tenauwernood het Middeleeuwse marktplein vermaak.
    ==George Knight 10-11-2010 23:32
    @Allen
    Hoe krijgen jullie het in hemelsnaam voor elkaar om ook over een historisch onderwerp uit 1964 dat niet over politiek, rechts-radicalisme of islam gaat Wilders erbij te betrekken? Hoe moeten we dat duiden?==
    De hele rechterlijke macht staat, terecht, met toevallig ook een Wilders als katalysator, rond dit onderwerp ter discussie, toch? Waren rellen in Amsterdam dan niet politiek beladen?
    Tja, echt stevige zelfcensuur werd de dood in de pot sinds, ja sinds???
    Ik herinner me nog een heel vroeger optreden van Freek de Jonge die op denigrerende wijze een Turk tersprake bracht die de piano moest verschuiven/verzetten. Ik weet dit nog, omdat ik het destijds best pijnlijk vond. Zou iemand Iets dergelijks nu in zijn hoofd durven halen om neer te zetten? (Het betrof toen de eerste gastarbeiders tijd.)
    Tijd weer voor Satirisch recht(s)?

    katja

    11 november 2010 at 14:55

  15. @katja
    Satirisch rechts lijkt me net zoiets als katholiek voetbal, gereformeerd fonduen, socialistisch punniken of islamitisch zwemmen. Het bestaat niet. Satire is ongebonden. Het verband tussen de rechterlijke macht, Wilders en satire ontgaat me. Of het moet zijn dat het ontbreken van satire zowel de woewelende raadsheren als Wilders samenbrengt.

    George Knight

    11 november 2010 at 17:24

  16. ==George: Satire is ongebonden. ==
    Ja, dat zou het moeten zijn. Zoals een heleboel "zou moeten zijn of kunnen".
    Helaas, pindakaas de realiteit is anders.
    Is het overkomelijk dat iets je ontgaat?

    katja

    11 november 2010 at 23:10

  17. @Katja
    Natuurlijk zal me iets ontgaan. Da’s menselijk. Niemand kan alles bevatten. Maar ondanks ons tekort hoeven we ons toch niet neer te leggen bij de status quo? Je wijzen op de realiteit is zinvol, maar wordt naar mijn idee zinloos als je vervolgens geen ambitie toont om iets te willen veranderen. Dat laatste probeer ik hier steeds boven water te krijgen.

    George Knight

    12 november 2010 at 10:34

  18. […] mooiste programmering.’ zo eindigt het. Feitelijk betekent de brief van Dekker een herhaling van de goede bedoelingen uit de Medianota (1984) van toenmalig minister van WVC Elco Brinkman. Terug naar de kern, terug naar de urgentie, […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: