George Knight

Debat tussen links en rechts

Het glazen plafond in het publieke debat

with 8 comments

Met ongenoegen bekijk ik al jaren het publieke debat in Nederland. Wat me niet bevalt wist ik niet precies, maar dat het me niet bevalt weet ik wel. Ik zie geen frisheid, sprankeling en heerlijke dwarsheid. Het is voorspelbaar en defensief. Sinds kort weet ik het. Het zijn kruimels verzuiling die ons door identificatie en groepsvorming de toegang tot de moderne tijd ontzeggen.

Burgemeester Bloomberg van New York verwoordde het onlangs zoals geen openbaar bestuurder van Nederland doet. Hij zegt dat iedereen moet kunnen zeggen wat-ie wil, zonder dat anderen het daar mee eens zijn. Da’s vrijheid van meningsuiting die pas betekenis krijgt als een opponent ruimhartig aan het woord gelaten wordt. Zo hoort het.

Zet dat tegenover de politieke, journalistieke en sociale bovenlaag van Nederland die lippendienst bewijst aan de meningsuiting. Ze zegt voor te zijn, maar stelt vervolgens zoveel voorwaarden van fatsoen, moraal, religieuze pacificatie, sociale vrede en economisch belang dat een grondrecht oneigenlijk afgebroken wordt. Wat steekt is niet de bekommernis om fatsoen, maar het valse beroep erop.

Beperkingen aan de meningsuiting bestaan. Dat begint bij aanzetten tot geweld en discriminatie van personen of een groep. Het gaat over een grens als de aangesprokene niet als gelijkwaardige deelnemer kan antwoorden. Na fysieke beschadiging of geestelijke vernedering is dat onmogelijk. Oftewel, beledigen mag, maar het bestaan en de motivatie van anderen in twijfel trekken is ontoelaatbaar.

Waar maak ik me druk over? Het gaat me niet om de schijnheiligheid van degenen die vanuit de coulissen hun eigenbelang verdedigen. Of om een weemakende moraliteit van kleinburgerlijke snit. Of om religie die in het publieke debat extra politieke en juridische bescherming geniet. Of om de drijfjacht in de bossen. Het gaat me om de democratische orde. Wat inhoudt dat we elkaar binnen spelregels accepteren.

Burgemeester Bloomberg begrijpt beter dan onze spraakmakende gemeente dat een debat noodzakelijk is voor de weerbaarheid van de democratie. Anders dreigen we te vervallen in autoriteit die vrijheden inperkt. Het valse beroep op fatsoen, moraal en beschaving om maar niet alles te zeggen leidt tot zelfcensuur. Tot zwijgen dat haaks staat op het idee van een open samenleving.

Wat te doen? Restjes verzuiling dienen opgeruimd te worden. Zodat het polderland in de moderniteit kan treden. Het glazen plafond van moralisme en beschaving, religiositeit, politieke consensus, sociale vrede en economisch eigenbelang perkte het publieke debat decennialang in omdat het gelijk liep met belangen die doorgaans verborgen bleven.

We kunnen beter terugvallen op fatsoen dat uit onszelf komt. Dat niet door externe krachten wordt opgelegd en het debat vertroebelt. Opzet is om de ander weer recht in de ogen te kijken. Ook bij zakelijke onenigheid. Zonder tussenkomst van woordvoerders die verwoorden en verwarren. Die zelfs onze identificatie voor hun rekening willen nemen. Pas als we onszelf zijn kunnen we coalities smeden.

Het is onze burgerplicht om de roep om openheid te concretiseren. Door meer deelnemers aan de inrichting van de samenleving en meer gebruikers van het vrije woord kan het glazen plafond doorbroken worden. Da’s een langlopend project. Het begint met het besef om zonder moralisme vrij te denken. De valse schijn moet aan diggelen.

Foto: Glaskoepel, Galeries Lafayette, Parijs.

Advertenties

8 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Voorlopig nog lang niet uitgepraat:
    WikiDer Begriff der „europäischen Leitkultur” [Bearbeiten]
    Der Begriff Europäische Leitkultur von Bassam Tibi bezeichnet einen Wertekonsens basierend auf den Werten der „kulturellen Moderne” (Jürgen Habermas) und beinhaltet:* Vorrang der Vernunft vor religiöser Offenbarung,
    * Demokratie, die auf der Trennung von Religion und Politik basiert,
    * Pluralismus und
    * Toleranz

    Im Rahmen der Debatte über Integration von Migranten in Deutschland regte Bassam Tibi an, eine solche Europäische Leitkultur für Deutschland zu entwickeln. Er sprach sich für Kulturpluralismus mit Wertekonsens, gegen wertebeliebigen Multikulturalismus und gegen Parallelgesellschaften aus. Er stellte „Einwanderung” (gesteuert, geordnet) gegen „Zuwanderung” (wildwüchsig, einschließlich illegale Migration und Menschenschmuggel). In der sich anschließenden Debatte tauchten auch Begriffe wie „Westliche Leitkultur”, „Christliche Leitkultur”, oder „Freiheitlich-Demokratische Leitkultur” auf.

    VSp

    24 oktober 2010 at 21:02

  2. @VSp
    Bedankt voor het citaat. Mee eens dat er nog veel te praten en te denken valt. Degenen die met elkaar willen praten zijn nog lang niet uitgepraat. Bassam Tibi moet overigens begrepen worden als islamcriticus die door zowel Duitse moslims als het politieke establishment niet aanvaard werd. Zijn waarheid klonk naar beide kanten te hard. De vergelijking met Hirsi Ali die naar de VS uitweek ligt voor de hand.
    U oppert het, dus ik ga er op in en verbindt het met mijn stelling, namelijk hoe past het integratiedossier in de kritiek die men kan hebben op de beperkingen aan de meningsuiting? Is het er de kern van of juist een afleiding? Of mogelijk nog iets anders? Specifieker gezegd, hoe moeten we in Nederland de voortdurende verwijzingen naar de islam begrijpen? Daar vallen dan verwijzingen in positieve en negatieve zin onder die door zowel voor- als tegenstanders van de islam worden gebruikt. In wezen zijn ze met hetzelfde bezig, namelijk het uitvergroten, hoewel hun achterliggende redenen diametraal verschillend zijn.
    De verwijzingen naar de islam zijn bovengemiddeld en bovenmatig. Ze staan in geen verhouding tot het werkelijke belang van de Nederlandse islam. Dat als kleine speler relatief onbelangrijk is, intern verdeeld en gefragmenteerd is en een gemeenschap omvat die economisch en maatschappelijk evenmin veel in de melk te brokkelen heeft.
    Maar dat gebrek aan belang wordt steeds minder ervaren. Ik krijg steeds meer het idee dat het belangrijk maken van de islam in een actie-reactie van spookbeeld en droombeeld dient om ons een schijnwerkelijkheid voor te toveren. Als een zetstuk op het toneel dat een hoofdrolspeler uit het gezicht moet doen verdwijnen.
    Zo wordt de politiek-maatschappelijke discussie over de islam een afleiding om ons het zicht op de werking van de macht en zelfs de echte naam van de macht te ontnemen. Dit omvat uiteraard niet het debat over de inhoud van de islam dat speelt op het niveau van zingeving en leefregels. Dat is van een andere orde.
    Een en ander terugkoppelend naar de oneigenlijke beperkingen van de meningsuiting moeten we daarom constateren dat niet de islam als echt onderwerp of echte deelnemer in het publieke debat spreekt, maar door een gebrek aan openheid dient om een belang verborgen te houden. Het niet daadwerkelijk toelaten van de islam tot het publieke debat is een oneigenlijke beperking van de vrijheid van meningsuiting van jewelste. Een beperking die te groot is om te zien.
    In Duitsland is bondspresident Christian Wulff sinds enkele weken bezig om een rechtsstatelijke middenweg op te zoeken en als zijn werkruimte af te bakenen. Het begrip Leitkultur kan hem daarbij dienstig zijn. Zoals het Wiki-citaat aangeeft omvat het rede voor openbaring, pluralisme, scheiding van kerk en staat en tolerantie. Het lijkt een optimaal programma waarop velen elkaar zouden kunnen vinden. Omdat Leitkultur opgevat moet worden als de leidende, dominante cultuur houdt dat in dat daarnaast plaats is voor andere, uiteenlopende culturen.
    Het primaat van de rechtsstaat is daarbij het uitgangspunt omdat de Leitkultur als uitgangspunt de werking van de rechtsstaat heeft. Juist op dat aspect verkiest de islam in haar eigenheid om hierover onvoldoende duidelijkheid te geven. Oftewel, ze weigert ondubbelzinnig te zeggen of zij haar dogmatiek ondergeschikt wil maken aan de rechtsstaat en het idee van pluriformiteit. Dat bemoeilijkt haar integratie. In het publieke debat ontbreekt nog onvoldoende het besef dat de islam -of de conservatieve elementen- daarvan zelf de oorzaak zijn. Dat is de reden dat ze het idee van Leitkultur niet op voorhand omarmt, terwijl het aan degenen die het inspireert alle rechtsstatelijke vrijheid geeft.
    De slotsom moet dan zijn dat in Europa de islam door de buitenwereld in het publieke debat wordt gebruikt en dat de islam zelf niet actief genoeg optreedt om zich onder de rechtsstaat te schikken. Van twee kanten zit de islam klem. Zonder stem. Wie brengt het in beweging?

    George Knight

    24 oktober 2010 at 23:43

  3. @George, =Zo wordt de politiek-maatschappelijke discussie over de islam een afleiding om ons het zicht op de werking van de macht en zelfs de echte naam van de macht te ontnemen=
    Dat hoor ik de laatste tijd wel vaker, maar ik ben er allerminst van overtuigd.
    Sla een krant open en gemiddeld tref je daar dagelijks wel 10 onderwerpen aan die direct of indirect aan de islam gerateerd zijn. De vragen die daar uit voortkomen worden door de islam in Nederland (en elders in Europa) niet of niet voldoende beantwoord. Onze plaatselijke imam liet recent weten dat moslims die slechte dingen doen eigenlijk geen moslims zijn. Bijvoorbeeld. Vertegenwoordigers van de islam hebben hun krediet al lang verspeeld en er bestaat grote ergernis dat vertegenwoordigers van de politiek, bestuur en media ze niet van repliek dienen
    De belangrijkste bron van spanningen werd gister in de uitzending van Zembla goed verwoord door een aantal inwoners uit Spijk. Ze hadden het feite over migranten en zeiden dat ze zich nauwelijks om de islam bekommerden. Zij vergeleken de belangstelling die de politiek voor hun problematiek heeft en hun bejegening door de politiek met de bejegening van en belangstelling voor de problematiek van migranten.
    Ze hadden niet alleen de gedeelde opvatting dat Nederland vol genoeg is, maar hadden vooral het idee dat er sprake is van een ongelijke behandeling. De hard werkende Nederlander die nauwelijks rond kan komen zei in Spijk dat ze heel wat minder van het door hun betaalde belastingeld terug zien dan migranten die nauwelijks belasting betalen maar wel veel krijgen en maar al te vaak ook v eel eisen.
    Dat levert al met al wel ondersteuning voor je pleidooi om het fluweel uit de discussie te halen.

    Peter Louter

    25 oktober 2010 at 00:18

  4. spookbeeld -droombeeld-schijnwerkelijkheid?
    De hele politiek-maatschappelijke discussie, draait zolangzamerhand niet meer alleen om het recht op de vrijheid van meningsuiting, maar om het recht op ‘vrije wil’.
    Binnen dit kader, althans in VSp’s optiek, botsen macht, religies, ideologien, normen, waarden, frontaal op elkaar. Ge-actualiseerd door mondiaal verschuivende panelen op tal van maatschappelijk relevante nivo’s.
    Nederland als miniem proeftuintje vormt hierop geen uitzondering.
    Om het werkelijke politieke Leitmotiv van Wilders en (buitenlandse) consorten beter te begrijpen en daarop een passend antwoord te vinden is ‘het recht op vrije wil’ wellicht een beter kader dan uitsluitend het recht op vrije meningsuiting.

    VSp

    25 oktober 2010 at 10:04

  5. @Peter
    Dank voor je uitgebreide antwoord. Het doet me plezier dat het idee begint post te vatten dat veel aandacht voor de islam een afleiding is. Maar je bent het er slechts ten dele mee eens. Je uitspraak: Dat levert al met al wel ondersteuning voor je pleidooi om het fluweel uit de discussie te halen. vind ik schitterend door het beeldend vermogen en de vinger aan de pols.
    Laten we onderscheiden. Wat de publiciteit haalt kan vertekend zijn. Het publieke debat is onevenwichtig, ook voor de islam. Daarom past voorzichtigheid.
    Ik ben het echter met je eens dat de Nederlandse islam zwijgt waar het zou kunnen praten. Fundamentele vragen worden onvolledig beantwoord. Ik kan begrip hebben voor de gewenning van een nieuwkomer die uit een buitenlands plattelandsgebied naar een andersoortig stedelijk gebied komt. En ik kan begrip hebben voor het lange proces van emancipatie. En ik kan begrip hebben voor het uitharden van de religieuze organisatie.
    Maar na enkele decennia wordt het tijd om te praten. Ik begin me steeds meer zorgen te maken over het uitblijven van de bereidheid tot een gesprek op hoofdlijnen met de Nederlandse islam -in alle verschijningsvormen-. Of zelfs de uitleg dat men nog niet zo ver is, maar er wel aan werkt. Laat het een gebrek aan transparantie, teveel aan verwarring en tekort aan interne cohesie en organisatie, werkelijk besef van de democratie, echt begrip voor en kennis van de rechtsstaat en begrip voor pluriformiteit zijn. Gevoegd bij het normale apartheidsdenken waarmee alle religies zich afzonderen.
    Velen met mij geven vanuit het idee van de rechtsstaat en de burgerrechten de Nederlandse islam nu nog het voordeel van de twijfel. Zien geen moedwil maar misverstand. Maar het geduld van velen raakt snel op. Het besef dat de tijd dringt lijkt nauwelijks door te dringen tot de instituties van de Nederlandse islam. Dat gebrek aan realiteitszin en politiek besef baart me zorgen.
    En voor de duidelijkheid, dat gaat niet om jeugdige relschoppers die met de islam worden geassocieerd en zich er zelf mee asscocieren. De kern is de verenigbaarheid met de Nederlandse rechtsstaat.
    Het is een taboe om een religie buiten de orde te plaatsen, maar Scientology Church is in verschillende landen ook buiten de orde geplaatst. Dus het kan wel. Het is de stok achter de deur voor de voortgang. Ik hoop niet dat het zover komt en dat de Nederlandse islam tijdig beseft dat het snel moet democratiseren, zich los moet maken van buitenlandse voorbeelden en zich dient te verenigen met de Nederlandse rechtsstaat. Nu is nog een zakelijk gesprek mogelijk. De politieke en maatschappelijke druk wordt echter op ons allen opgevoerd en verkleint de onderhandelingsruimte.
    @VSp
    Ik vind vrije wil in dit verband een lastig begrip. Het doet me denken aan hersenonderzoekers en neurologen die ons laten weten dat ons leven vooraf genetisch is bepaald. In die visie heeft een individu nauwelijks nog invloed op het eigen functioneren vanwege de eigen predestinatie. Deze keer vanuit de seculiere hoek beredeneerd. Ik vind zo’n medisch-technische verklaring een hoog gehalte aan hocus-pocus hebben. Hoe vrij onze vrije wil werkelijk is blijft voer voor wetenschappers. Consensus ontbreekt.
    Je pleit echter ook niet voor de verklaring vanuit de vrije wil als alleenzaligmakend, maar als aanvullend op de meningsuiting. Als ik het goed volg. Dat kan misschien in bepaalde gevallen, als het in de richting van criminaliteit en pathologie gaat. Toch blijf ik voorlopig liever bij de meningsuiting dat zich op het raakvlak van juristiek, politiek, maatschappij en media ontvouwt. En gelukkig op een steeds hoger niveau tussen burgers aan de orde komt. dat gesprek komt op mij ook hanteerbaarder over. Wellicht zie ik ergens een afslag over het hoofd. Dat hoor ik dan graag.

    George Knight

    25 oktober 2010 at 16:18

  6. […] en noodzakelijk. Maar hij kiest de verkeerde inzet door te focussen op toon en omgangsvormen. Ik schreef eerder: Het is onze burgerplicht om de roep om openheid te concretiseren. Door meer deelnemers aan de […]

  7. […] Tahir realiseert zich onvoldoende dat fatsoen een instrument is om opponenten uit te schakelen. Beroep op fatsoen en stigmatisering van onfatsoenlijken is een wapen in het publieke debat. Bezorgheid over fatsoen […]

  8. […] van kerk en staat op. Hij beperkt zich niet tot religie of secularisme, maar gaat ook voor de meningsuiting in het publieke debat. Mike Bloomberg neemt afstand van het beroep op fatsoen of moraal dat altijd […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: