Atheïsme, samenhang van de blogger en anti-islam vijandschap

Ieder die over de wereld nadenkt vormt zich een mening over religie, atheïsme, machtsdeling, burgerrechten, samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven, nationale veiligheid en nog veel meer om tot een conclusie te komen. Zo resteert een wereldbeeld dat uitsluitend, verzoenend, ontwijkend of fatalistisch van toon is. Omdat perceptie onze individuele poortwachter naar de werkelijkheid is werken karakterkenmerken en feiten samen. Beleving, prikkeling, waarneming, instinct, inzicht of visie rationaliseert een individu graag als afzonderlijke functies, maar daadwerkelijk klonteren ze samen en spelen op elkaar in. Rede zonder emotie bestaat niet.

We kunnen nergens nagaan of onze visie op de wereld deugt. Een door allen goedgekeurd ijkpunt ontbreekt. Geschiedschrijving heeft zich nog onvoldoende over de eigen tijd uitgesproken zodat overeenstemming over diverse nog lopende ontwikkelingen ontbreekt. Journalistiek loopt op de actuele geschiedschrijving vooruit, maar verliest aan nauwkeurigheid en onvooringenomenheid wat het aan snelheid wint. Complicatie is dat ook als de deelargumenten kloppen een eindconclusie verkeerd kan zijn. Daarom blijft nadenken over het eigen land, de eigen samenleving en de eigen tijd een balanceeract met een grote kans op falen. De blogger die zich bewust in dat mijnenveld begeeft is de waaghals die afgemeten doorgeeft hoe hard de klappen gaan klinken.

Zei Mary McCarthy ooit dat niemand consistent is? De progressieve schrijfster woont in een klassiek interieur. De vredelievende dominee speelt met tinnen soldaatjes. De escortdame schrijft een proefschrift waarin ze afrekent met het hedonisme. Niet alle elementen uit iemands leven passen altijd in een afgerond wereldbeeld. Afwijkingen behoeden ons voor etikettering. Ze geven zuurstof, maar ook overschrijdingen van de logica.

Guardian-columnist Glenn Greenwald valt Sam Harris en de zogenaamde nieuwe atheïsten aan. Hij verwijt ze in hun anti-islamisme door te slaan en het Amerikaans militarisme in verdediging te nemen. Ik kan me vinden in zijn betoog dat te lang is om samen te vatten. Belangrijk is dat de combinatie van actuele onderwerpen die me bezighouden, zoals de War on Terror, islam, burgerrechten en secularisme me naar mezelf doen kijken.

Een agressieve atheïst beschouw ik me niet. Zelfs geen atheïst, wel een secularist die meer ziet in het pleiten voor gelijkheid voor allen. Daar stopt mijn deelname. Bij religie voelde ik nooit emotionele betrokkenheid, maar anderen gun ik dat graag. Ik ben vaak kritisch op de islam. Vooral door de ondergeschikte positie van de vrouw die ik onverdraaglijk vind. Hoewel ik mijn pijlen op de radicale islam richt weet ik niet of ik dat altijd voldoende afbaken. De Amerikaanse presidenten Bush en Obama vind ik oorlogshitsers die de burgerrechten met voeten treden. Ook waar het m’n digitale vrijheid betreft die door de lange arm van de VS ingeperkt wordt. Is dit een verweerschrift? Waarom val ik dan mezelf aan? Ik weet het niet. Misschien een kompasfout.

Foto: ‘Egyptian views; The pyramids of Gizeh. Photographer near top of Great Pyramid’, 1900-1920.

Teken voor Vrijheid en tegen het verbod op de godslastering

Een kamermeerderheid spreekt zich deze week naar verwachting uit voor het schrappen van het verbod op de godslastering. Voorzitter van het Humanistisch Verbond Boris van der Ham schetst in een opinieartikel in De Volkskrant de totstandkoming van dat artikel: ‘Schrap godslasteringverbod, want op vrijheid van mening moet niet worden ingeboet’. Van der Ham karakteriseert de Nederlandse politiek hierover als onverschillig.

Het venijn zit in het buitenland. Daar kunnen de gevolgen levensbedreigend zijn voor christenen, atheïsten of humanisten. Of moslims van de ‘verkeerde’ stroming. Daar kan de wet op de godslastering misbruikt worden om andersdenkenden in bloed te smoren. En de burgerrechten in te perken. Zo is actie geboden tegen de Organization of Islamic Cooperation: ‘Westerse landen, humanisten en zelfs kerkorganisaties verzetten zich tegen hun oproep, omdat zij vrezen dat hun pleidooi juist alle andersdenkenden wil bestrijden‘.

De waarheid is dat het secularisme geen vijand, maar juist een vriend van religie is. Vrijdenkers zijn niet anti-klerikaal. In de seculiere samenleving is meer ruimte voor meer religies dan in de talrijke landen waar de kerkelijke en wereldse macht samenspannen om een bepaalde religie tot staatsgodsdienst te maken. Omdat het secularisme samengaat met de open samenleving en een publiek debat waar de beste argumenten tellen is het gewenst dat elke kritiek op religies of levensovertuigingen mogelijk is. Niets of niemand staat boven de wet. Pas achteraf kan bepaald worden welke uitingen met de wet in de hand bestraft kunnen worden.

Het Humanistisch Verbond is de actie ‘Teken voor Vrijheid‘ gestart. Samen met de International Humanist and Ethical Union dat in december 2012 het rapport ‘Freedom of Thought 2012; A Global Report on Discrimination Against Humanists, Atheists and the Nonreligious‘ presenteerde. Teken hier de petitie voor vrijheid.

Foto: Schermafbeelding van actie ‘Teken voor Vrijheid‘ van het Humanistisch Verbond. 20 maart 2013.

Internationale dag ter verdediging van afvalligen en Godslasteraars

Vandaag is het protestdag. Tegen de vervolging van afvalligen en Godslasteraars. Onderstaand persbericht is te vinden op de site van het CEMB, de Council of Ex-Muslims of Britain. Ik neem het onvertaald over:

De International Humanist and Ethical Union (IHEU) presenteerde in december 2012 het rapport ‘Freedom of Thought 2012; A Global Report on Discrimination Against Humanists, Atheists and the Nonreligious‘. Het is het eerste jaarrapport dat op een rijtje zet hoe in allerlei landen niet-religieuze burgers worden gediscrimineerd. Met name de vervolging van atheïsten wegens blasfemie op sociale media is toegenomen, zoals de voorbeelden van de Indonesische Alexander Aan, de Turkse pianist Fazil Say of de Saoedische Hamza Kamgari aantonen. Zie hier voor commentaar.

Countless individuals accused of apostasy and blasphemy face threats, imprisonment, and execution. Blasphemy laws in over 30 countries and apostasy laws in over 20 aim primarily to restrict thought, expression and the rights of Muslims, ex-Muslims and non-Muslims alike.

On 14 March 2013, we, the undersigned, call for an international day of action to defend apostates and blasphemers worldwide by highlighting ten cases though there are countless more.

Alex Aan, Indonesia: 30 year old atheist, in prison for blasphemy for saying there is no god on Facebook. Sign Petition Here.

Abdul Aziz Mohammed Al-Baz (also known as Ben Baz), Kuwait: Blogger and atheist charged with blasphemy.  Support him here.

Turki Al Hamad, Saudi Arabia: Novelist in prison for Tweets critical of Islam and Islamism. Write Letter Here!

Raif Badawi, Saudi Arabia: Charged with apostasy for setting up a website that “harms the public order and violates Islamic values”. Sign Petition.

Asia Bibi, Pakistan: 45 year old Christian mother of five, sentenced to death for blasphemy for ‘insulting Mohammad’. Join Save Asia Bibi Facebook Page Here.

Hamza Kashgari, Saudi Arabia: 23 year old Muslim charged with blasphemy for Tweeting about Mohammad and women’s status. Sign Petition Here and Here.

Saeed Malekpour, Iran: Sentenced to death for ‘insulting and desecrating Islam’. Join Free Saeed Malekpour Facebook Page Here.

Shahin Najafi, Iran:  A death fatwa for apostasy has been issued by Iranian clerics against Shahin Najafi living in Germany for a song critical of an imam.  Support Shahin Here.

Ahmad Rajib, Bangladesh: The well-known 35 year old atheist blogger had his head hacked apart with a machete one day after attending anti-Islamist protests in Bangladesh.

Alber Saber, Egypt: The atheist blogger has been sentenced to three years in prison for blasphemy. Support Him Here.

We urge the public to mark this day by taking action in support of the many women, men and even children languishing in prison or on death row.

We must never forget them.

Take action on 14 March to highlight this intolerable situation, including by Tweeting, signing a petition, writing a letter of protest, drawing a picture, taking a photo, making a video – anything at all to defend free expression and thought and the many whose lives are at stake.

Foto: Affiche van de International Day To Defend Apostates and Blasphemers; 14 maart 2013

Lars Vilks krijgt steun in Kopenhagen. Ook in Nederland?

Zoals Jaleh Tavakoli zegt, het is gewoonweg gruwelijk dat in Europese democratische samenlevingen iemand zich niet vrij uit kan spreken. Dat een kunstenaar bedreigd wordt omdat-ie een tekening maakt van de profeet Mohammed als ‘rotonde hond’. De Zweedse kunsthistoricus, kunstenaar en islamcriticus Lars Vilks bezoekt het Deense Kopenhagen. Mede om hem uit zijn isolement te halen. Farshad Kholgi raakt de kern met zijn vraag hoe de zwijgende meerderheid antwoordt op mensen met totalitaire neigingen: door wegkijken of door protest? Een retorische vraag. De schande van Europa is dat intolerante moslims te veel ruimte krijgen om kunstenaars, cartoonisten, politici en opinieleiders blijvend te kunnen bedreigen. Los van het lastig op te lossen veiligheidsaspect ontbreekt in de publieke opinie de afwijzing dat dit soort bedreiging onacceptabel is.

Het Lars Vilks Committee werd in november 2012 opgericht. Sinds Vilks in 2007 Mohammed als ‘rotonde hond’ tekende wordt-ie bedreigd en moet 24 uur per dag bewaakt worden door de politie. Het Lars Vilks Comittee steunt Vilks recht op vrijheid van meningsuiting. De vrijheid die ten grond ligt aan onze andere rechten en vrijheden. Daarom is het belangrijk dat intolerantie het niet wint. Maar de vrijheid wel. Los van zijn kunst, zijn politieke kleur, zijn beweegredenen en zijn persoon verdient Vilks onze ondubbelzinnige steun.

Er is hoop. Religieuze leiders in Malmö besloten zich niet druk te maken over een komende tentoonstelling met werk van Vilks. Ze zeggen dat mensen zich niet op de kast moeten laten jagen. De sociaal-democratische burgemeester van Malmö Ilmar Reepalu begrijpt zijn rol echter niet. Hij liet zich verleiden tot de uitspraak dat Vilks politieke doelen nastreeft met z’n kunst en hoopt dat niemand de galerie bezoekt. Reepalu toont het eigenbelang en de kortzichtigheid van politici aan die kunstenaars in de steek laten als deze anders denken.

Foto: Mehdi-Georges Lahlou, Koranprojectie, 2010. In navolging van Ayaan Hirsi Ali’s Submission wordt een korantekst geprojecteerd op z’n lichaam. Hij is het enfant terrible van een kunst die niet bestaat. Maar hij doet z’n best deze uit te vinden. Doorgeplaatst op blog Lars Vilks. 

Geert Wilders krijgt glans door wrijving in Australië. Verstandig?

Geert Wilders toert door Australië. De Q Society sponsort. Het moet niets hebben van multiculturalisme en deelt het gedachtengoed van Robert Spencer en rechtse christenen. Wilders thematiseert de botsing van wereldbeelden. Zowel hij als de president van Muslims Australia Ikabel Patel claimen dat het een kwestie van ‘uitleggen‘ is. De moderne variant om de weldenkende burger te overstemmen en aan de kant te schuiven.

Er stonden bijeenkomsten gepland in Melbourne, Perth en Sydney. De bijeenkomst in Melbourne is vandaag en leidt in de aanloop tot veel relletjes. Perth wordt afgelast omdat er geen geschikte zaal gevonden kan worden.

Nederlanders zijn gewend aan Wilders en zijn boodschap. Zelfs een beetje verveeld als de waarschuwingen weer klinken. Australiërs winden zich er nog enorm over op. Niet alleen de demonstranten op straat maar ook iemand als voorzitter Chin Tan van de Multiculturele Commissie van deelstaat Victoria -waar Melbourne ligt- neemt een voorschot op wat komen gaat. Hij zegt dat Wilders vervolging riskeert als-ie te ver gaat. De minister voor Multiculturalisme en Burgerschap van Victoria Nick Kotsiras spreekt in versleten en onware gemeenplaatsen: ‘I support freedom of speech, but with freedom comes responsibility‘. Van de ander dus.

Dit soort reacties zijn koren op de molen van Wilders en de Q Society. Zou Wilders niet beter geholpen kunnen worden in het faciliteren van de bijeenkomsten onder de herbevestiging dat de vrijheid van meningsuiting geen oneigenlijke beperkingen heeft? Want wie een beter standpunt heeft hoeft toch niet bang te zijn voor wat Wilders zegt? Dat zou zijn boodschap normaliseren tot een gewoon standpunt en haalt de angel uit zijn optreden. Nu lijkt er een vrijheidsstrijder aan het woord die beschermd moet worden. Daarom treft de column van Andrew Bolt ook de roos: ‘If criticising Islam requires this much protection, there must be something to criticise‘. Wilders pleit er trouwens voor om de emigratie uit moslimlanden te beperken met een uitzondering voor vluchtelingen. Down Under is een smeltkroes waar de temperatuur soms opmerkelijk snel oploopt.

Foto: Protest tegen Wilders in Australië, februari 2013.

Koran als moordwapen: moeder doodt zoontje

Als we de media moeten geloven kunnen boze moslims er geen genoeg van krijgen om hun verontwaardiging met geweld te tonen. Vaak ontstaat er onrust na geruchten over het verbranden, verscheuren of hoe dan ook ontheiligen van de koran. Elke verdenking kan de vlam in de pan doen slaan. Die gaat dan als een lopend vuurtje door dessa, madrassa of stad. Massaal zijn moslims op zoek naar identiteit. In sommige landen loopt dat langs de weg van moord. We kijken allang niet meer op als in Pakistan, Egypte, Irak, Indonesië of Afghanistan weer een christen, atheïst of een moslim van een niet erkende islamitische minderheid wordt aangevallen. Waarbij de politie zich afzijdig opstelt. We kennen de beelden en kijken er niet meer van op.

Maar de koran kan ook moordwapen zijn. Dat opent ongebruikelijke perspectieven. Het herinnert aan de  balpenmoord, de ijspinmoord of de kussenmoord. Afgelopen juli verstikte in het Zweedse Halmstad een 28-jarige vrouw haar zoontje van 5 maanden met de bladzijden van een koran. Met 39 verwondingen tot gevolg. In haar psychose wilde ze hem redden van demonen. Ze zag horens uit zijn voorhoofd groeien, lange lianen op zijn lichaam en het gezicht van een oude man er bovenop. Dat beeld laat niet onberoerd. Ze geeft haar daad toe. Advocaat Göran Ruthberg eist vrijspraak, want de vrouw had niet de opzet om te doden. Aanklager Anders Johansson ziet dat anders, volgens hem smoorde de vrouw haar zoontje opzettelijk met de koran.

Of zelfs bij vrijspraak de beproeving voor de vrouw ten einde is valt te bezien. Demonen kunnen haar blijven bezoeken. In ieder geval heeft haar man haar vergeven. Of moslims hetzelfde doen is minder zeker. Want de koran is hoe dan ook ontheiligd. Daar weegt geen leven of lijdensweg tegen op. Of de vrijheid van godsdienst in Zweden zover strekt dat hetzelfde met de IKEA-gids mogelijk is, blijft deo volente een theoretische vraag.

Foto: Geopende Koran

Lars Vilks is islamkritisch, maar niet anti-islam

Waarom noemt in een kop RTL de Zweedse kunstenaar en kunsthistoricus Lars Vilks dapper een anti-islamkunstenaar? Want dat is-ie niet. Hij is meer dan dat: kritisch naar alles en iedereen. En met name naar het gesloten karakter van religie. Zoals de cartoon van Jezus als pedofiel aantoont. Maar bekend werd-ie door een cartoon van Mohammed als hond. Juist vanwege de heftige reacties. Vilks heeft zelfs zijn eigen land Ladonia opgericht. RTL stapt ondoordacht in de valkuil om religiekritiek dat niet het bestaan van religie, maar het functioneren van religie aan de orde stelt, te verwarren met anti-religie. Da’s iets volstrekt anders.

Aanleiding is een bericht over de van sloophout gemaakte sculptuur Nimis in het afgelegen natuurreservaat Kullaberg in Zuid-Zweden die door onbekenden omgebouwd is tot minaret. Vijf maal per dag klinkt er nu de oproep tot gebed. Voor de meeuwen en konijnen. Over de plaatsing van Nimis in een natuurgebied voerde Vilks strijd met de overheid. Hij mobiliseerde buitenlandse kunstbroeders. Eerst werd Nimis verkocht aan de Duitse kunstenaar Joseph Beuys en het is nu eigendom van de Frans-Bulgaarse ‘inpakkunstenaar’ Christo.

Lars Vilks laat in een reactie weten het best te vinden dat zijn beeld een minaret wordt. Logisch, want als kunsthistoricus volgt-ie het idee van institutionalisme. Dat er grofweg op neerkomt dat omstandigheden de inhoud bepalen. De Zweedse kunstenaar neemt het leven zoals het is zonder bij de pakken neer te zitten. In de tussentijd is-ie een kritische geest die openheid zoekt en geslotenheid bestrijdt. In zijn openheid is-ie islamkritisch, maar niet anti-islam. Dat zou de deur dichtdoen die hij open wil wrikken. Jammer dat media als RTL de nuance missen, en een verkeerd beeld ophangen van zowel religiekritiek als objectieve berichtgeving.

Foto 1: Lars Vilks, 2007. Een pedofiele Jezus. Nou ja, who cares? (En pedofil Jesus. Tja, vem bryr sig?)

Foto 2: Lars Vilks, Rotonde hond Mohammed, 2007

Foto 2: Nimis, 1980- © Photo Peter Bøttger.

Achter de macht en de kracht van de democratie

1. Toetreders. Zowel de achterban van PVV als nieuwe Nederlanders zijn ondervertegenwoordigd in het publieke debat. Hun stem klinkt onvoldoende. Toetreders wordt deelname aan het publieke debat bemoeilijkt. Het opmerkelijke is overigens dat deze toetreders eerder tegen elkaar dan tegen de echte macht ageren.

Pas door deze toetreders een stem te geven kunnen we de islam en de anti-islam inpassen. Dit onderscheid tussen oude en nieuwe macht loopt anders dan de aloude tegenstelling links-rechts die doorgaans aangehouden wordt. Da’s deels een schijntegenstelling.

2. Islam. Nederland verzwakt in de verkeerde reactie op iets van buiten. Dat had niet gehoeven. Des te vreemder omdat Nederland als het ooit omvangrijkste islamitische land ter wereld een wetenschappelijke traditie heeft in de kennis van de islam. Snouck Hurgronje en daarna. Vraag is waarom de kennis niet benut is in 1970, 1980, 1990, 2000 of 2010? Nog steeds een blinde vlek in onze recente politieke geschiedenis.

Vergelijkingen met andere landen in de opvang van moslims pakken niet altijd gunstig uit, maar zijn vaak onrechtvaardig. Moslims die naar de VS gingen zijn vaak christen en hoogopgeleid. Ze komen uit moslimlanden, maar zijn als bedreigde elite het eerst vertrokken. Naar Nederland zijn plattelanders, laagopgeleiden en cultureel conservatieven gekomen. De stap naar de grote stad van een geïndustrialiseerde samenleving vanuit een plattelandsomgeving was een reuzenstap.

De islam wordt door critici een woestijncultuur met wrede aspecten genoemd. Maar Arabische staten kennen al vanaf een pre-islam tijdperk de verfijning van de stad. Door de opkomst van de fundamentalistische islam komt die traditie onder druk te staan. De intellectuele, seculiere Arabische stadselite zal zich onderhand meer thuisvoelen in het Westen dan in de eigen omgeving die in hoog tempo islamiseert.

3. Publiek debat. In Nederland moet iedereen mee kunnen praten. Niet alleen de middengroepen en de gebruikelijke belangengroepen. Het huidige debat laat slechts marginale ruimte voor tegenstemmen. Zo’n getrapt en gesloten debat is ongewenst voor de democratie, verre van ethisch en bevestigt de status quo.

De macht verdedigt zich hardnekkig en mag dat. Maar goed is om te beseffen dat de toegang tot het debat voor sommigen helemaal niet vanzelfsprekend is. Dat het taboe over de islam voor ons wordt beslist.

Ik pleit voor een open maatschappelijke debat zonder onnodige beperkingen. Dat gaat over de islam of de anti-islam, maar ook over het christendom, de verdeling arm-rijk, de positie van vrouwen, natuur en milieu. Noem maar op, alles wat ons bezighoudt, of bezig zou moeten houden.

4. Oneigenlijke beperkingen. Een open debat over de islam zonder taboes is nodig. Laat maar botsen. Een debat zonder grenzen van moralisme en kiesheid. Juist dat moralisme drukt de openheid weg. Ofwel, er ontstaat in het debat over de islam een ongenoemde kern die inhoudelijk niet beantwoord kan worden.

Moralisme, beschaving en fatsoen zijn van die termen die in stelling worden gebracht als wordt gezegd in principe ben ik voor openheid, maar …. . Dan volgen de uitzonderingen die een beroep zijn op ongeschreven sociale regels. Nou valt het te billijken dat vanwege cohesie en continuïteit niet alle omgangscodes overboord worden gezet. Daar pleit ik niet voor.

Maar ik ben wel tegen het oneigenlijke beroep op moralisme, beschaving of fatsoen als instrument om het publieke debat in te perken. Als de koningin in een kersttoespraak pleit voor fatsoen en beschaving, dan moeten we beseffen dat het haar idee van fatsoen en beschaving is. Beredeneerd vanuit haar macht die een positie verdedigt. Laten we daarom goed beseffen dat het vanuit dat specifieke perspectief wordt gezegd. Dan komen we al een stap verder in ons begrip van het mechanisme van de macht.

Laten we dus beseffen dat sommige beperkingen van het publieke debat oneigenlijk zijn en niet zozeer voortkomen uit werkelijke bekommernis met fatsoen en beschaving, maar gewoon uit keiharde politieke en sociale machtsposities.

5. Nederland klassemaatschappij. Voor wie de signalen kan lezen is Nederland een klassemaatschappij. Achter de schermen worden in een fijn spel mensen zodanig bespeeld dat ze tegen hun eigen positie in redeneren. Burgers wordt angst voor openheid aangepraat. Da’s een slechte zaak voor de democratie.

6. Rechtsstaat. Een en ander is terug te brengen tot de rol van de rechtsstaat, de levendigheid van het debat en de weerbaarheid van de democratie. De grens ligt daar waar de grondrechten opzij worden gezet en de rechtsstaat als overkoepeling niet wordt erkend. Daar ligt een juridische grens die bewaakt moet worden.

Zo steun ik het recht van elke moslim in Nederland om zich te laten inspireren door de islam en te genieten van de vrijheid van godsdienst die Nederland kent. Maar als deze moslim vindt dat zijn religie zich niet kan schikken in de Nederlandse rechtsstaat, dan eindigt mijn steun. Gevraagd kan dan worden aan de vertegenwoordigers van betreffende verschijningsvorm van de islam om uitleg te geven en toe te lichten hoe het zich in relatie tot de Nederlandse rechtsstaat ziet. Als vervolgens na onderzoek door een neutraal juridisch college blijkt dat deze islam zich niet ondergeschikt wil opstellen aan de rechtsstaat, dan acht ik het gewenst om een procedure te beginnen om deze verschijningsvorm van de islam buiten de orde te plaatsen.

Hetzelfde geldt voor de andere toetreder Wilders. Het gaat niet om het afkeuren van zijn standpunten. Dat volgt al uit het onderschrijven van de gangbare interpretie van de rechtsstaat. Als blijkt dat Wilders daarmee in strijd komt, dan houdt mijn steun voor het recht van Wilders om politiek te acteren automatisch op.

7. Openheid utopie? Wellicht is een zuiver publiek debat zoals ik het zie onmogelijk. Maar ik streef er wel naar om het breder te maken en minder vanuit het verleden te sturen en meer naar de toekomst te richten. Wat ik voorstel is het streven om de beperkingen die nu aan het debat gesteld worden opzij te zetten. Dat gebeurt niet op stel en sprong omdat mensen hun geschiedenis en belangen met zich meedragen. De afbraak van de beperkingen is een geleidelijk proces dat jaren vergt. Maar het moet wel ooit in gang gezet worden.

Hoe bewijst de vrijheid van meningsuiting zich beter dan iemand als Wilders of de islamist met wie men politiek tegengestelde meningen heeft een gelijkwaardige plek in het debat te gunnen? Juist hun dat gunnen tekent een ruimdenkende opvatting van hoe de democratie functioneert. En een grenzeloos vertrouwen in de kracht ervan. Op dit moment neem ik geluiden waar die oproepen Wilders of de islamist buiten de orde te plaatsen. Dan wordt het middel erger dan de kwaal. Deze verkeerde aanpak verzwakt de democratie.

8. Macht. Kwetsen mag, wordt individueel ervaren en het verschil zit ‘m in de reactie. Zo keur ik standpunten af van christelijke partijen die onverdraagzaamheid jegens andersdenkenden prediken. Hun moralisme om zich beter dan een ongelovige te achten en me daar mee te confronteren verbaast me. Het heeft iets kinderlijks. Maar ik gun christenen hun onverdraagzaamheid. Maar wordt vervolgens alles in stelling gebracht om het CDA, SGP of CU buiten de orde te plaatsen? Of het nu een juridische, sociale of politieke orde is? Nee.

In mijn ogen ligt dat niet aan de standpunten, maar aan de sterke positie die de christen-democratie inneemt. Het is een sterk verankerde, gevestigde macht die zich vanuit het centrum van de macht te weer stelt tegen aanvallen op haar positie. Zolang Wilders’ uitingen met alle juridische zorgvuldigheid worden bekeken kan-ie niet vooraf buiten de orde worden geplaatst. Waartoe nu wordt opgeroepen door welwillenden die het goed bedoelen. Zonder dat ze het zelf begrijpen zijn ze de marionetten van de echte macht.

De onzichtbaarheid van de macht schaadt onze democratie. Dan wordt het middel erger dan de kwaal. Wie weet wordt het straks tegen een andere groepering ingezet. Of tegen onszelf. De sluiproute van de verontwaardiging over Wilders of een imam is de verkeerde weg. De verontwaardiging moet gericht worden op de macht achter de schermen.

Foto: Cartoon Democracy van julianloa

Wilders en de zaak

Geert Wilders is een Nederlands parlementslid. Hij spreekt binnen en buiten de Tweede Kamer een politieke mening uit. Hiermee representeert-ie zijn kiezers, kanaliseert-ie maatschappelijk ongenoegen en probeert zijn programma te realiseren. Dat gaat niet altijd fijnzinnig langs de randen van de wet. Maar binnen en buiten het parlement mag het publieke debat botsen. Relevante vraag is of Wilders binnen de wet blijft en wie dat bepaalt. In oktober 2010 bepaalde de wrakingskamer van de Rechtbank in Amsterdam dat de rechtszaak tegen Wilders over moet.

Balkenende debiteerde enkele jaren terug in een christelijk TV-programma dat mensen zonder geloof niet kunnen functioneren. Imam El Moumni veroordeelde bij NOVA homosexualiteit en homosexuelen en noemde het een ziekelijke afwijking. Toenmalig RPF-kamerlid Van Dijke stelde in een interview met Nieuwe Revue homosexualiteit op een lijn met diefstal. Het echtpaar Goeree legde in pamfletten de schuld voor de Holocaust bij de joden.

Kleffe uitspraken. Niet alle bovenstaande gevallen zijn voor de rechter gekomen, maar feit dat passages beledigend zijn hoeft niet tot veroordeling te leiden. Een religieuze inspiratie kan een legitimatie geven. Met andere woorden, een geloofsovertuiging kan beledigende uitspraken billijken. Schouderophalen lijkt een slimmere reactie dan het uitschuiven van lange tenen.

Behalve naar de vrijheid van godsdienst kan de rechter wijzen naar de vrijheid van meningsuiting. Als uitspraken ‘een betekenis hebben in het maatschappelijk debat’ en ‘in direct verband staan met de uiting van de politieke overtuiging’ dan kan dit een toegevoegde overweging zijn. Dit laatste als seculiere vertaling van geloofsovertuiging die daarmee dezelfde juridische bescherming als religie geniet.

Vraag is wat de betekenis van Wilders’ uitspraken voor het publieke debat is. Weging dient via uitwisseling van argumenten bepaald te worden. Binnen en buiten de rechtbank. Mogelijk oordeelt de rechter dat Wilders weliswaar een religie en de aanhangers die zich erdoor laten inspireren heeft beledigd, maar het publieke debat heeft gediend. Voorwaarde is dat Wilders zijn politieke mening proportioneel heeft geuit. Opzettelijke belediging of het aanzetten van anderen tot haat verzwakken zijn positie.

Voorstelbaar is dat aangetoond wordt dat Wilders een tot aan de periode Fortuyn toe geblokkeerd integratiedebat verder op scherp heeft gezet, minderheden weerbaar heeft gemaakt door zakelijke islamkritiek en hun emancipatie heeft bevorderd. En een zwijgende groep ongeïnteresseerden weer bij de politiek heeft betrokken.

Een ander kan de onbedoelde en onbewuste maatschappelijke verdienste van Wilders zijn die doorwerkt. Het kan slechts op waarde geschat worden door een evaluatie in de toekomst. Omdat dat per definitie onmogelijk is, kan de maatschappelijke en politieke relevantie van Wilders, of het tegendeel ervan, vooralsnog niet aangetoond worden. Als men de politiek als leidend ziet in de zaak tegen Wilders, dan vervalt de grondslag voor de zaak.

De PVV is een politieke partij met een uitgesproken mening die het gebruik van geweld afwijst en niet praktiseert. Hoewel dat in de kritiek op de PVV anders wordt voorgesteld, mede doordaat PVV’ers stoere en onhandige uitspraken deden. Maar de vraag is niet of de PVV een ideologie die het als vijandig ziet met een mening mag aanvallen. Da’s het voorrecht van alle partijen.

De PVV redeneert vanuit de eigen logica dat het niet verplicht kan worden om maatschappelijke zelfmoord te plegen en zich teweer mag stellen tegen de islamisering zoals het dat ziet. Zelfs als dat ingegeven wordt door politiek opportunisme, zeg electorale overwegingen. Daarom mag een politieke stroming ageren tegen de islam dat het als een bedreigende ideologie ziet. Zoals het in het publieke debat anderen vrijstaat om tegen de PVV te ageren. Wat ruimschoots en bijtend gebeurt.

De vrijheid van meningsuiting vindt niet alleen een rechtvaardiging in het belang van het individu, maar ook in dat van de democratie. In het verlengde van de zaak-Wilders zou de discussie over de extra juridische bescherming van religie en de godsdienstvrijheid hoog op de agenda moeten worden gezet. Maar dat debat wordt geblokkeerd.

Openheid en rechtsgelijkheid brengen het publieke debat verder. Juridisering is een uiterste middel dat het debat kan vertragen en blokkeren. De overheid moet dit stroomlijnen en garanderen dat het debat niet uit de hand loopt. Daar is de wet voor. Kritiek op een politiek te noemen proces moet niet gezien worden als een stem voor Wilders, maar als een stem voor een niet gepolitiseerde rechtspraak en steun voor zakelijke religiekritiek.

Foto: The Trial, Orson Welles (1963)

Wilders volgens de VS

De Engelse krant The Guardian beantwoordt lezersvragen over nog te verschijnen documenten van Cablegate. Een lezer wilde iets weten over Geert Wilders. Simon Jeffery maakte er onderstaand commentaar van.

Het gaat deels over de opwinding rond Fitna. Balkenende, Verhagen en Hirsch Ballin waarschuwen in het najaar van 2007 en het voorjaar van 2008. Maar dat doen ze zo fervent dat ze eerder olie op het vuur gooien.

Wilders kan volgens Amerikaanse documenten geen vriend van de VS genoemd worden. Da’s opmerkelijk omdat Nederlandse opposanten van Wilders vaak van wel beweren. Opnieuw blijkt door de Amerikaanse documenten en het commentaar van Simon Jeffery dat Wilders voor anderen moeilijk te plaatsen valt. Zelfs voor Amerikanen:

Geert Wilders is a far-right Dutch MP most notorious for his 2008 anti-Qur’an film, Fitna – which juxtaposed verses from the Qur’an besides images of the 9/11 attacks. One cable reveals that the Dutch government had been discussing strategies for what to do if one of its citizens carried out such a provocative act “since the Danish cartoon crisis” of 2005, a foreign ministry official told US diplomats. A security committee had been meeting “intensively” since October 2007, when the Dutch government first learned of Wilders’s plans.

Violence was feared against Dutch interests abroad, and contingency plans were made for disorder in the Netherlands‘ four largest cities, though the same official said it was thought “Wilders fatigue” might blunt reactions at home. He said the justice, foreign and interior ministers had met with Wilders to caution him against the film, but the Dutch government believed it “critical to avoid the appearance [it] would try to censor the film”.

There was no date for the release of Fitna but in the run-up to it being put on a video-sharing website in March 2008, the US embassy in The Hague sent the state department updates on when the film might emerge. In January 2008, the state department sent an advisory marked as “secret” to all consular and diplomatic posts warning of anti-Dutch demonstrations and the possibility the film could “generate anti-European/anti-western protests”. It gave the diplomatic and consular posts a pre-cleared message to issue to US citizens in the event of demonstrations.

Wilders was evidently of some interest to US diplomats. His first mention in the cables comes after he was expelled from the centre-right VVD in 2004 and speculated that he might use the EU constitution referendum to build a political base. A later briefing on Dutch politics for Barack Obama notes Wilders’s new Freedom party was the Netherlands’s fastest growing and describes him as “no friend of the US”, especially in his opposition to Dutch military involvement in Afghanistan. It says the “golden-pompadoured, maverick parliamentarian Geert Wilders, anti-Islam, nationalist Freedom party remains a thorn in the coalition’s side, capitalising on the social stresses resulting from the failure to fully integrate almost a million Dutch Muslims.”

Foto: Geert Wilders in Nashville, Tenessee, VS; mei 2011